استراتژی‌هایی برای یادگیری یک زبان خارجی و یک زبان برنامه‌نویسی

استراتژی‌هایی برای یادگیری یک زبان خارجی و یک زبان برنامه‌نویسی

پس از صحبت با افراد در حوزه‌های کاری مختلف، متوجه می‌شویم که دانش زبان‌های خارجی -به خصوص زبان انگلیسی- همواره یکی از دغدغه‌ها یا بهتر بگوییم آرزوهای ایشان است و افراد زیادی را می‌بینیم که سال‌های سال است که بارها و بارها اقدام به شرکت در کلاس‌های زبان می‌کنند سپس وقفه‌ای در آموزش ایشان ایجاد شده، دوره را ترک می‌کنند و چند وقت بعد مجدد دورهٔ خود را از سر می‌گیرند؛ اما هر بار که تعیین سطح می‌شوند، مجدد در همان ترم یا ترم‌های اولیه قرار می‌گیرند. علاوه بر این، بسیاری از افرادی هم هستند که پس از پشت سر گذاشتن دوره‌های آموزشی، زمانی که در موقعیتی واقعی قرار می‌گیرند -مثلاً با یک فرد نِیتیو شروع به صحبت می‌کنند- نمی‌توانند از دانش خود آن‌طور که باید و شاید استفاده کنند. این قضیه حاکی از آن است که یک جای کار می‌لنگد و گویی «آموزش زبان» به درستی اتفاق نمی‌افتد. در فضای آموزش برنامه‌نویسی هم شرایط تا حدودی به همین شکل است. به عبارت دیگر، افرادی که در دروه‌های آموزشی شرکت می‌کنند -خواه آموزش آنلاین برنامه‌نویسی و خواه آموزش‌های حضوری- آمادگی لازم برای اجرای یک پروژهٔ واقعی را ندارند و بیش از آنکه به طور عملی قادر به اجرای پروژه باشند، بیشتر در زمینهٔ مفاهیم تئوریک مسلط هستند. در این پست با سکان آکادمی همراه باشید تا به آسیب‌شناسی دو مقولهٔ مهم یادگیری زبان‌های خارجی و زبان‌های برنامه‌نویسی بپردازیم.

در یک کلام، یک مدرس زبان انگلیسی زمانی می‌تواند ادعا کند که دانشجویانش زبان انگلیسی را فرا گرفته‌اند که ایشان در موقعیت‌های واقعی -مثلاً حضور در یک کشور انگلیسی زبان- بتوانند گلیم خود را از آب بیرون بکشند.

حال ممکن است این ذهنیت برای برخی از علاقمندان به فراگیری زبان انگلیسی پیش بیاید که با دانستن برخی چیزها همچون ?Yes ،No ،OK ،That`s it، Well ،What is your name و غیره، زبان انگلیسی را فرا گرفته‌اند اما خبر ناامیدکننده این است که خیر! اینها چیزهایی نیست که یک فرد با دانستن‌شان بتواند ادعا کند که زبان انگلیسی را می‌داند. اگر شما جزو آن دسته از دانشجویان زبان انگلیسی هستید که ادعا می‌کنید زیر و بم این زبان را می‌دانید، بهتر است خود را تست کنید و ببینید که آیا معنی اصطلاحات زیر را می‌دانید یا خیر؟

- You can say that again
- make sb`s day
- in advance
- call it a day
- for good
- for
- in camera
- day in day out
- It`s a piece of cake

از سوی دیگر، زبان انگلیسی محاوره‌ای و انگلیسی آکادمیک دو دنیای متفاوتند. برای درک بهتر این موضوع، دو مکالمهٔ زیر را در نظر بگیرید به این صورت که مکالمهٔ اول مابین دو ایرانی نِیتیو است و مکالمهٔ دوم مابین یک ایرانی نِیتیو و یک فردی می‌باشد که خارجی است و زبان فارسی را فرا گرفته است:
- بهزاد: سلام، خوبی؟ چه خبرها؟
- محمدعلی: علیک. ای، شکر، می‌گذرونیم. مگه تو این مملکت جز تورم، آلودگی، استرس و … چیز دیگه‌ای هم هست! تو چه‌طوری؟
- بهزاد: نوکرتم. ای، مشغولیم. داشتم کد می‌زدم خسته شدم گفتم یه حال و احوالی کنم.
- محمدعلی: ای بابا، خیلی مخلصیم و …

حال همان‌طور که گفته شد، مکالمهٔ دوم که مابین یک ایرانی و یک خارجی است را مد نظر قرار می‌دهیم:
- بهزاد: سلام. خوبی؟ چه خبرها؟
- جورج: سلام خدمت شما. من خوب هستم و امیدوار است شما خوب باشید. در مورد خبر که سؤال فرمودید، آخرین خبری که دارم از اوضاع سیاسی آشفتهٔ دنیا است! حال شما چه‌طور هستید؟
- بهزاد (با خودش می‌گه: این آقا چی داره می‌گه!): نوکرتم. ای، مشغولیم. داشتم کد می‌زدم خسته شدم گفتم یه حال و احوالی کنم.
- جورج: من نیاز به نوکر ندارم. خودم از عهدهٔ کارهایم برمی‌آیم. ممنون و …

می‌بینیم که جورج به دلیل نداشتن تسلط به ساختارهای پیچیدهٔ زبان فارسی، نمی‌تواند یک مکالمهٔ موفق با بهزاد داشته باشد و همین مسأله باعث می‌شود که نتواند همچون یک فارسی زبان نِیتیو، با سایر فارسی‌ زبانان ارتباط برقرار سازد.

اگر بخواهیم از دید علمی به این قضیه نگاه کنیم، در بحث فراگیری یک زبان خارجی مقوله‌ای داریم تحت عنوان Arnold`s Effect که از روی آرتیست معروف سینمای هالیوود، آرنلود شوارتزنگر نامگذاری شده است (برای آشنایی بیشتر با این آرنلود شوارتزنگر، به مقالات 20 حقیقت جالب در مورد آرنولد شوارتزنگر: اسطورهٔ تاریخ زیبایی اندام و ArnoldC: زبان برنامه‌نویسی منصوب به آرنولد شوارتزنگر! مراجعه نمایید). پیش از پرداختن به موضوع Arnold`s Effect، نیاز است تا با مفهومی تحت عنوان Critical Period آشنا شویم تا درک بهتر نسبت به این موضوع داشته باشیم.

آشنایی با مفهوم Critical Period
از دید زبانشناسی، مبحثی داریم تحت عنوان Critical Period که زبان‌شناسان باور دارند که تا قبل از سن بلوغ، افراد در این برهه قرار دارند. این برهه هرچه که باشد، حاکی از آن است که افراد اگر پیش از چنین سنی اقدام به یادگیری یک زبان خارجی کنند، به راحتی می‌توانند تمامی جنبه‌های آن زبان -به‌خصوص لهجهٔ آن- را فرا گیرند.

آرنولد اصالتاً اهل کشور اتریش بوده و در سنین نوجوانی به ایالات متحدهٔ آمریکا مهاجرت می‌کند. نیاز به توضیح نیست که آرنولد پس از سن بلوغ وارد ایالات متحده شده است، پس هرگز نمی‌بایست از ایشان انتظار داشت که توانسته باشد ۱۰۰٪ شبیه به یک نِیتیو آمریکایی لهجه گرفته باشد اما نکتهٔ جالبی که در مورد ایشان صدق می‌کند این است که او توانسته در سایر جنبه‌های زبان انگلیسی -البته ورژن آمریکایی‌اش- مثل خواندن، نوشتن، صحبت کردن، استفادهٔ به جا از اصطلاحات، شوخی‌های رایج، زبان محاوره‌ای، تکیه‌ کلام‌های خاص و غیره آن‌قدر خوب عمل کند که زبان‌شناسان به یاد ایشان، Arnold`s Effect را ابداع کرده‌اند. به عبارت دیگر، هر کسی که بتواند یک زبان را همچون سایر گویشوران نِیتیو آن زبان مورد استفاده قرار دهد، می‌گویند که وی دارای Arnold`s Effect است خواه توانسته باشد لهجهٔ آن زبان به‌خصوص را تقلید کند خواه نتوانسته باشد!

از سوی دیگر، اثر آرنلودی حاکی از آن است که ما خیلی نمی‌بایست روی تقلید لهجه تمرکز کنیم -البته اگر بتوانیم همچون یک فرد نِیتیو صحبت کنیم که صد البته بهتر است- بلکه اگر بتوانیم ساختارهای درستی را در موقعیت‌های مختلف استفاده کنیم، معنی واژگان در موقعیت‌های متفاوت را درک کنیم و بتوانیم همچون یک فرد نِیتیو چیزی بنویسیم، آن زمان است که می‌توانیم ادعا کنیم یک زبان خارجی را فرا گرفته‌ایم.

بسیاری از کسانی که اقدام به فراگیری یک زبان خارجی می‌کنند، این امکان را ندارند تا در کشوری که زبان مد نظرشان تکلم می‌شود حضور داشته و در محیط اقدام به فراگیری زبان کنند و بالاجبار به مؤسساتی مراجعه می‌کنند که مدرسین آنها پایشان را آن طرف‌تر شابدولعظیم هم نگذاشته‌اند چه رسد به یک کشور خارجی! از همین رو است که ما نه تنها نمی‌توانیم Arnold`s Effect را در خود نهادینه کنیم، بلکه زبان محاوره‌ای رایج را هم در بیشتر مواقع یاد نمی‌گیریم!

معرفی چند راه‌کار برای یادگیری زبان انگلیسی
ارائهٔ راه‌کار برای یادگیری بهینهٔ یک زبان خارجی -به‌خصوص زبان انگلیسی- نیاز به زمان بسیار بیشتری از یک مقاله‌ دارد اما اگر بخواهیم یکی از مؤثرترین آنها را نام ببریم، شرکت در کلاس‌هایی با معلم‌های نِیتیو است که البته شهریهٔ آنها نسبت به کلاس‌های معمولی بیشتر است. در چنین فضایی، به مراتب بیشتر و بهتر می‌توان فضای یک جامعهٔ انگلیسی زبان را شبیه‌سازی کرد و صد البته اثربخشی بیشتری هم خواهد داشت.

به طور کلی، هرچه بیشتر بتوانیم محیط پیرامون خود را به یک محیط واقعی تبدیل کنیم، مثلاً برای اطلاع از آخرین اخبار به جای اخبار فارسی، به اخبار انگلیسی گوش دهیم یا به جای دیدن سریال دوبله شدهٔ Lost، بهتر است نسخهٔ اصلی آن را نگاه کنیم و غیره.

پیش از این، در مقاله‌ای تحت عنوان آشنایی با روش‌های یادگیری زبان انگلیسی و تسلط به ۸۵٪ از زبان مد نظر صرفاً با یادگیری ۲۰۰۰ واژه! نکاتی را در مورد چرایی عدم موفقیت برخی از دانشجویان زبان انگلیسی مطرح کرده و راه‌کارهایی را نیز به منظور عبور از این چالش‌ها معرفی کردیم. توصیه می‌کنیم برای آشنایی با راه‌کارهای یادگیری یک زبان خارجی، به این مقاله مراجعه نمایید.

آسیب‌شناسی آموزش برنامه‌نویسی
حال نوبت به بررسی استراتژی‌های فراگیری برنامه‌نویسی می‌رسد. کسانی که زبان می‌آموزند شعاری دارند با این مضمون که «زبان فرار است!» اما در حال حاضر کاری نداریم که این شعار آیا واقعاً درست است یا غلط اما اگر فرض را بر این بگذاریم که زبان فرار باشد، پس بایستی بگوییم که «یک زبان برنامه‌نویسی فرار است به توان 10!»

به عبارت دیگر، اگر ما شروع به یادگیری یک زبان برنامه‌نویسی کرده اما در عمل خود را درگیر آن نکنیم، هر آنچه که فرا گرفته‌ایم به زودی به دست فراموشی سپرده می‌شود. در برنامه‌نویسی هم شاید بتوان چیزی همچون اثر آرنولدی را متصور شد. بسیاری از دانشجویان زبان‌های برنامه‌نویسی هستند که به خوبی با مفاهیم دستورات شرطی، سوئیچ، لوپ، وراثت، آبجکت و غیره آشنا هستند اما این آشنایی صرفاً تئوریک است و در عمل هرگز نخواهند توانست دو کلاس بسازند که یکی از دیگری ارث‌بری کند (همچون کسی که نتواند در زبان انگلیسی یک اصطلاح خوب را در جای مناسبی استفاده کند).

یکی از دلایل اصلی چنین چیزی این است که دانشجویان در فضای واقعی برنامه‌نویسی این علم را فرا نمی‌گیرند بلکه کدنویسی را در قالب پروژه‌هایی ساختگی که هرگز در دنیا واقعی اتفاق نمی‌افتند آموخته و از سوی دیگر با اصول کدنویسی مورد نیاز در بازار کار آشنایی ندارند.

گفته می‌شود که اگر کسی مثلاً ۶ ماه در کشوری مثل کانادا حضور داشته باشد، پس از این مدت می‌تواند تا حد قابل‌توجهی چم و خم زبان رایج در این کشور را یاد بگیرد (صرفاً نمی‌شود گفت که دقیقاً ظرف مدت ۶ ماه این اتفاق می‌افتد، اما بسته به سن افراد، فضایی که در آن قرار می‌گیرند و بسیاری متغیرهای دیگر، این اتفاق تا درصد قابل‌توجهی رخ می‌دهد).

با این تفاسیر، شاید بتوانیم ادعا کنیم که اگر یک فرد علاقمند به برنامه‌نویسی که از هوش متوسطی برخوردار باشد هم ۶ ماه در یک فضای واقعی -مثلاً یک شرکت نرم‌افزاری- قرار گیرد، بتواند خیلی سریع زیر و بم برنامه‌نویسی، مفهوم واقعی اجایل، الگوهای کدنویسی، گیت، طراحی رابط کاربری و … را به صورت عملی بیاموزد.

در برخی آموزشگاه‌های برنامه‌نویسی، در اکثر مواقع برنامه‌نویسی کاربردی آموزش داده نمی‌شود بلکه صرفاً یکسری مفاهیم پایه‌‌ای، اصول کار، مقدمات و کلیات مطرح می‌شوند و این در حالی است که مدیران شرکت‌های برنامه‌نویسی حاضر نیستند یک ریال بابت چنین دانشی حقوق پرداخت کنند!

فرض کنیم که شما دانشجوی دورهٔ بهینه‌سازی سایت برای موتورهای جستجو (سئو) در سکان آکادمی هستید. در این دوره، مفاهیمی همچون تأثیر شبکه‌های اجتماعی در سئو، استفاده از تگ‌های H1 و H2 در جای مناسب، یافتن کلمات کلیدی مناسب، تحلیل رقبا، چگالی کیوردها در صفحه و بسیاری مباحث دیگر مطرح می‌شود و به خوبی توضیح داده می‌شوند اما سؤال اینجا است که آیا شما پس از گذراندن این دوره، می‌توانید ادعا کنید که یک کارشناس سئو هستید و آیا می‌توانید برای یک شرکت طراحی سایت برای سمت کارشناس بهینه‌سازی سایت برای موتورهای جستجو اصطلاحاً Apply کنید؟ مسلماً پاسخ خیر خواهد بود!

شما زمانی می‌توانید ادعا کنید که سئوکار هستید که یک کیورد بسیار رقابتی را در بدترین شرایط به صفحهٔ اول گوگل آورده باشید؛ مثلاً کیوردهایی از قبیل «بهبود رتبهٔ الکسا»، «شارژ آنلاین»، «کلاس کنکور»، «سفارش کتاب از آمازون» و … جزو کیوردهایی هستند که آوردن‌شان به صفحهٔ اول کار نسبتاً دشواری است چه رسد به لینک اول شدن.

معرفی چند راه‌کار برای کسب موفقیت در حوزهٔ کدنویسی
در یک کلام، این قضیه کمی هم به شانس شما هم بستگی دارد. اگر مقالهٔ درک تأثیر اولین شغل در شکل‌گیری DNA کاری شما را مطالعه کرده باشید، بدون شک اگر شانس ورود به شرکتی حرفه‌ای همچون شرکتی که در این مقاله به آن اشاره شد را داشته باشید، بخش قابل‌توجهی از کار حل شده است چرا که بستر رشد برای شما فراهم است.

حال فرض کنیم که امکان کار کردن در شرکتی حرفه‌ای برایمان فراهم نیست؛ در چنین شرایطی توصیه می‌شود که خود را در معرض کار انجام شده قرار دهید. به عبارت دیگر، اگر دانشجوی طراحی سایت هستید، به یکی از دوستان یا آشنایان که می‌دانید شرکت یا استارتاپ‌اش سایت ندارد پیشنهاد طراحی سایت‌اش را بدهید و به خاطر داشته باشید که خیلی روی دریافت حق‌الزحمه تمرکز نکنید و اگر امکانش را دارید، به صورت رایگان این کار را انجام دهید.

اگر سئو کار هستید و در دانشگاه هم مشغول به تحصیل، می‌توانید مثلاً روی سئوی مجلهٔ فرهنگی آنلاین دانشگاه کار کنید.

اگر برنامه‌نویس دسکتاپ هستید و به خدمت سربازی مشغول هستید، می‌توانید به فرماندهٔ خود این پیشنهاد را بدهید که می‌توانید برنامه‌ای بنویسید که بخشی از کارهای دفتری را اصطلاحاً Paperless کنید و بدون شک تشویقی‌های خوبی در انتظارتان خواهد بود چرا که در پادگان‌های نظامی آن‌قدر سواد آی‌تی پایین است که اگر شما برای فرماندهٔ خود ویندوز نصب کنید، به خاطر انجام این کار خارق‌العاده تشویقی می‌گیرد چه رسد به نوشتن یک برنامهٔ کامپیوتری! 

اگر خواهر یا برادری دارید که هنرمند است -مثلاً نقاش- می‌توانید یک گالری آنلاین برایش طراحی کنید که امکان آپلود عکس، گذاشتن کپشن، قابلیت لایک کردن، دسته‌بندی موضوعی و … داشته باشد. 

اگر از علاقمندان به توسعهٔ اپ موبایل هستید هم راه‌کارهای زیادی پیش‌رو خواهید داشت. فرض کنید یکی از والدین شما یا اقوامتان پا به سن گذاشته و رأس ساعت خاصی می‌بایست داروی خاصی را مصرف کند؛ چه چیز بهتر از یک اپ موبایل که رأس آن ساعت هم آلارام دهد و هم ویبره تا فرد بیمار متوجهٔ زمان میل کردن دارو شود و اگر هم فرد عکس‌العملی از خود نشان نداد، آن اپلیکیشن یک پیامک برای شما ارسال کند تا بتوانید قضیه را پیگیری کنید.

اگر هم ازدواج کرده باشید موضوعات بسیاری برای کدنویسی پیش‌رو خواهید داشت؛ از اپ Note Taking گرفته تا اپلیکیشن‌های تخصصی‌تر که برای سوژه‌های خاص کاربرد دارند. مثلاً فرض کنید که همسر آقای برنامه‌نویس باردار می‌شود. مسلماً چه اپلیکیشنی از این بهتر که تاریخی که جواب آزمایش مثبت بوده را به آن بدهیم، سپس بر اساس الگوریتم خاص و حساب‌شده‌ای و بر اساس دیتایی که قبلاً وارد آن کرده‌ایم، به خانم باردار که مثلاً در سه ماهگی خود به سر می‌برد نوتیفیکیشن بدهد که فلان املاح بایستی مصرف شود یا مثلاً اگر در هفت ماهگی به سر می‌برد، نوتیفیکیشن داده شود که دیگر نباید ورزش‌های سنگین انجام دهد و چیزهایی از این دست.

روی هم رفته، به هر دری باید زد تا پروژه‌های واقعی انجام داد. در ابتدای راه ممکن است هک شوید، تحقیر شوید، به شما بخندند، ضایع شوید، اخراج شوید، جریمه شوید، اعتبارتان زیر سؤال رود، عزت‌نفس خود را از دست دهید و بی‌اعتماد به نفس شوید، اما شکی به دل راه ندهید که نتیجه شیرین خواهد بود.

یک داستان واقعی
برای درک بهتر این موضوع، داستانی واقعی نقل می‌کنم. اولین پروژهٔ طراحی سایتی که بنده انجام دادم، با جوملا بود که به معنای واقعی کلمه کاری غیرحرفه‌ای بود. روزی مدیرعامل شرکتی که سایت را برایش طراحی کرده بودم، از یک مشاور فنی باتجربه خواست تا سایت را تحلیل کند. لیست بلند بالایی بود از اشکالات فنی، ساختاری و ظاهری. علاوه بر اینها، آقای مشاور به من گفت که این سایت سئو نشده است و من هم بدون تلف کردن زمان پاسخ دادم که:

خُب مشکلی نیست، بگید از کجا بخریم، فوراً تهیه می‌کنم!

واقعیت امر آن است که وقتی پا به دنیا توسعهٔ وب گذاشتم، فکر می‌کردم SEO چیزی است مثل پفک، ساندیس و این‌جور چیزها که می‌شود رفت و آن را خرید و سر این موضوع هم واقعاً تحقیر شدم. به طور کلی، این رویداد یک تهدید بزرگ بود اما آن را به شکل یک فرصت نگاه کرده و نتیجه این شد که به مطالعه در مورد سئو پرداختم و تجربیاتی در این حوزه کسب کردم (مثلاً اگر کیورد آموزش آنلاین برنامه نویسی را گوگل کنید، سکان در صفحهٔ اول است).

کلام آخر
برای یادگیری زبان -چه زبان محاوره‌ای و چه زبان‌های برنامه‌نویسی- نیاز به محیط و شرایط واقعی است. فراگیری زبان انگلیسی همچون یادگیری ورزش شنا است. اگر آن را در سنین پایین یاد بگیریم، تا پایان عمر -البته به شرطی که با آن درگیر باشید- آن را به یادگار خواهید داشت.

در ارتباط با فراگیری زبان‌های برنامه‌نویسی هم شاید سال‌های اول کمی دشوار باشد، مجبور شوید رایگان کد بزنید، اما این سال‌های کدنویسی بدون جیره و مواجب همچون فنری است که روز به روز فشرده‌تر شده و توان بیشتری در خود ذخیره می‌سازد که در نهایت قدرت پرش بسیار زیادی پیدا می‌کند و آن زمان است که با حقوقی خوب می‌توانید در این حوزه به کسب درآمد بپردازید.

حال نوبت به نظرات شما می‌رسد. آیا با آنچه در این مقاله ذکر شد موافقید یا مخالف؟ همچنین چه راه‌کارهایی می‌شناسید که بتوانند به افراد مبتدی در حوزه‌های فوق‌الذکر کمک کنند؟ نظرات، دیدگاه‌ها و تجربیات خود را با ما و سایر کاربران سکان آکادمی به اشتراک بگذارید.



بهزاد مرادی