آشنایی با مفهوم Information Architecture (معماری اطلاعات) در فرایند طراحی سایت

آشنایی با مفهوم Information Architecture (معماری اطلاعات) در فرایند طراحی سایت

Information Architecture یا به‌اختصار IA به‌معنی «معماری اطلاعات» مهارت ایجاد ساختار یک وب‌سایت است که به کاربران و موتورهای جستجو اجازه می‌دهد تا اطلاعات ارائه‌شده را بفهمند، پیدا کنند و یا جایگاه نسبی آن‌ها را درون وب‌سایت حدس بزنند. یک معمار اطلاعات وب‌سایت به جنبه‌های مختلفی از سایت نگاه می‌کند و نقشی حیاتی در پیاده‌سازی ترتیب قرارگیری اجزا، سلسله‌مراتب، دسته‌بندی‌ها، زیرشاخه‌ها، جابه‌جایی در منوهای مختلف وب‌سایت و به‌طور‌کلی لی‌اوت سایت ایفا می‌کند.

نیاز به توضیح نیست که هدف اصلی از معماری اطلاعات در پروسهٔ طراحی سایت، کاربران و از آن مهم‌تر، تجربهٔ‌‌ کاربری است؛ مهم نیست فعالیت وب‌سایت در چه زمینه‌ای باشد، به‌روزرسانی اخیر گوگل دربارهٔ دستورالعمل‌های وضعیت جستجو و همچنین الگوریتم‌های این موتور جستجو درصدد هستند تا وب‌سایت‌هایی که تجربهٔ کاربری (UX) خوبی ارائه نمی‌دهند را جریمه کنند (برای آشنایی بیشتر با مفهوم یوایکس، توصیه می‌کنیم به مقالهٔ UI یا UX مسئله این است! مراجعه نمایید؛ علاوه‌بر این، در مقالهٔ مقایسه‌ای مابین تجربهٔ کاربری در فضای تولید محتوای ایرانی و غیر ایرانی به بیان نکاتی انتقادی از برخی وب‌سایت‌های ایرانی که تجربهٔ کاربری خوبی برای کاربرانشان رقم نمی‌زنند نیز پرداخته شده است).

نکته اصلی در توسعهٔ یک معماری کاربرپسند این است که باید جنبه‌های مختلفی را مدنظر قرار دهیم و تمرکز تنها روی کاربران کافی نیست! چگونگی طراحی ساختار وب‌سایت، طریقهٔ ایجاد لینک‌های داخلی و همچنین طرز برخورد موتورهای جستجو و تشخیص صفحات وب‌سایت ما -اصطلاحاً Crawl کردن- می‌توانند تأثیر زیادی روی طراحی لینک‌های درونی وب‌سایت داشته باشند.

در همین راستا،‌ باید دربارهٔ موضوعات مختلفی تحقیق کنیم؛ مثلاً این‌که قرار است اطلاعات چگونه درمعرض دید کاربر قرار گیرد، این اطلاعات چه کمکی به کاربر می‌کنند یا اگر محتوای‌مان حاوی لینک‌هایی به قسمت‌های دیگر وب‌سایت است، این لینک‌ها چه دردی را از کاربر دوا خواهند کرد.

سازماندهی Information Architecture (معماری اطلاعات)
به‌کارگیری معماری اطلاعات به زمانی پیش از عرضهٔ گستردهٔ کامپیوترهای خانگی، کنسول‌های بازی و اولین تلفن‌های همراه به بازار باز می‌گردد. درواقع، در تئوری‌های موجود در دانش کتابداری و معماری‌های مدرن‌، به‌وضوح آثار معماری اطلاعات به چشم می‌خورد.

مطالعات کتابداری
عبارت Library Science یا «دانش کتابداری» دارای معانی مختلفی است، اما پراستفاده‌ترین آن‌ها این است که دانش کتابداری دربارهٔ مطالعهٔ چگونگی طبقه‌بندی، تهیهٔ فهرست و تعیین منابع است. 

برخی از منابع اولیهٔ مطالعات کتابداری، به سال 1627 میلادی و متنی که دانشمند فرانسوی Gabriel Naudé نوشته است باز می‌گردد؛ متدولوژی‌های فهرست‌‌بندی و ساخت آرشیو برای معماران اطلاعات نقش مهمی ایفا می‌کنند؛ در حقیقت، فهرست‌بندی، فرآیند ایجاد یک سیستم برای شناسایی محتوا است که به‌منظور بازیابی در آینده و آرشیو کردن به‌کار می‌رود و به پروسهٔ ساخت دیتابیسی اشاره دارد که بتواند محتوا را ذخیره کند تا در آینده بتوان دیتا را بدون از بین بردن یکپارچگی دیتابیس، ویرایش یا حذف نمود.

هر دو مورد -یعنی فهرست‌بندی و ساخت آرشیو- نقش مهمی در ایجاد یک تجربهٔ کاربری خوب رقم می‌زنند؛ با ایجاد معماری اطلاعاتی مستحکم، کاربران می‌توانند محتواهایی‌ که به‌کلی نیازهای‌شان را برطرف کند را شناسایی و مطالعه کنند.

دانش معماری مدرن
معماری مدرن اطلاعات، توسط یک طراح گرافیک و معمار در حوزهٔ تجارت به نام Richard Saul Wurman طراحی شد (جالب است بدانید که این شخص بنیانگذار کنفرانس TED نیز هست). معماری اطلاعات، شباهت زیادی به معماری یک ساختمان دارد، به این صورت که می‌تواند شکل‌های گوناگونی را به خود بگیرد؛ باید توجه کرد که تا وقتی که سیستم کار می‌کند،‌ هیچ راه منحصربه‌فرد درست یا غلطی برای طراحی یا ساخت سیستم سازماندهی وجود ندارد. Wurman به این فرضیه معتقد بود که معماری اطلاعات باید به همان روشی که یک ساختمان طراحی می‌شود، ساخته شود؛ یعنی بااستفاده از زیرساخت محکمی که بقیه قسمت‌ها روی آن قرار گیرد.

طرز ارائه یک معماری اطلاعات با عملکرد صحیح
برای آن‌که معماری اطلاعات به بهترین شکل ممکن پیاده‌سازی شود، نیاز به داده‌هایی مرتبط با سئو، تجربه‌ٔ کاربری، طراح‌های رابط کاربری، دولوپرها و کاربران (یا تست‌کننده‌های بتا) دارد. صرفاً با اطلاعاتی از این دست است که می‌توانیم محصولی عرضه کنیم که کاربرانش عاشقش شوند.

تحقیق در مورد کاربران و آنالیزهای جمعیت شناسی
فاز تحقیق و توسعه در معماری اطلاعات به‌طورکلی در مورد کاربران و نیازهای‌شان است؛ در گذشته وب‌سایت‌ها و کمپین‌هایی بودند که از این مرحله صرف‌نظر می‌کردند اما این درحالی است که آنالیزهای جمعیت‌شناسی معمولاً مهم‌ترین بخش این پروسه هستند. به‌عنوان مثال، اگر بخش عمدهٔ کاربران‌تان سن بالایی دارند و بازنشسته هستند، باید این نکته را در پیاده‌سازی لی‌اوت سایت درنظر بگیرید چراکه ممکن است این افراد در مقایسه با جمعیت جوان و نسل هزاره، شناخت بالایی از کامپیوترها نداشته باشند (برای آشنایی بیشتر با مفهوم نسل هزاره، به مقالهٔ اگر شما جزو نسل ایگرگ یا هزاره هستید، پس نیاز است تا با روحیات کاری خود کمی بیشتر آشنا شوید! مراجعه نمایید). 

مسیردهی در وب‌سایت و سلسله مراتب صفحات
تقریباً می‌شود گفت که بهترین روش سئو کردن سایت این است که صفحات اصلی یک لایه در زیر دامنهٔ اصلی یا روت دامین باشند و در نوار Navigation بالای سایت به‌راحتی در دسترس قرار بگیرند (برای روشن‌تر شدن این مسئله، می‌توان بخش‌های دوره‌های آموزشی، رادیو فول‌استک، وبلاگ و ... در سکان را مدنظر قرار داد که جزو بخش‌های اصلی سایت هستند و یک لایه پس از دامین sokanacademy.com و به‌صورت sokanacademy.com/podcast، sokanacademy.com/courses و sokanacademy.com/blog قرار گرفته‌اند).

شاید پیاده‌سازی صفحات استاندارد و معمولی خیلی دشوار نباشند ولی دیگر صفحات مثل سؤالات متداول، نقد و بررسی‌ها (مثلاً در فروشگاه‌های آنلاین) و دیگر صفحات پیچیده نیاز به بحث دارند. در این مرحله، معماری اطلاعات ممکن است به این‌گونه پیاده‌سازی شود که مثلاً در یک فروشگاه آنلاین و در صفحهٔ محصولات، صفحهٔ سؤالات متداول (FAQ) به صورت لینک‌های داخلی در صفحهٔ محصولات وجود داشته باشند و به صفحهٔ FAQ مربوط به خود لینک شوند. راه دیگر هم این است که صفحات FAQ مربوطه را در صفحات خود محصولات قرار دهیم. این تصمیمات اغلب وقتی که دیاگرام سلسله مراتبی وب‌سایت ساخته می‌شود گرفته می‌شوند و معمولاً به عنوان Sitemap یا «نقشهٔ سایت» معرفی می‌شوند.

دسته‌بندی، متادیتا
دسته‌بندی محتوا به وسیلهٔ ویژگی‌های آن، هم از نظر سئو اهمیت دارد و هم از دیدگاه کاربر؛ در سایت‌های مربوط به تجارت الکترونیک (مثلاً دیجی‌کالا)، دسته‌بندی محصولات به‌صورت انواع، جنس، ابعاد و ویژگی‌های دیگر اهمیت زیادی دارد. 

همچنین جزئیات محصولات (متادیتا) در نامگذاری و توضیحات اضافی‌شان نقش زیادی دارد؛ اگر محصولی دارای یک رنگ آبی مات است، اطمینان حاصل کنید که این ویژگی را در صفحهٔ توضیحات محصول -و اگر ممکن است در نامگذاری محصول- درج کنید.

مدل‌سازی محتوا
گوگل (و موتورهای جستجوی دیگر) طراحی شده‌اند تا کاربران را با محتوایی که برای دستیابی به آن دست به جستجو می‌زنند روبه‌رو کنند؛ در طول سال‌های گذشته، مشخص شده که تعدادی از وب‌سایت‌ها جایگاه‌شان را به‌خاطر شرایطی که دیگر در اختیار ندارند از دست می‌دهند چراکه محتوا یا مدل تجاری‌شان دیگر به آن شرایط مورد نظر ربطی نداشته است. به‌طور‌ مثال، وب‌سایت‌هایی با محتوای سبک به‌طور پیش‌فرض اعتبار کمتری را نسبت به وب‌سایتی که همان محتوا را با مقدار بیشتری اطلاعات و به‌طور رایگان در اختیار مخاطبان قرار می‌دهد کسب می‌کنند.

به‌طور کلی، وقتی که دست به طرحی یک نرم‌افزار می‌زنیم همواره باید این نکته را مدنظر داشته باشیم که کاربر در حین استفاده از نرم‌افزار ما نمی‌بایست مجبور به فکر کردن زیاد شود بلکه باید روند طراحی به‌گونه‌ای روان باشد که کاربری با دانشی ابتدایی از فناوری، به‌سادگی بتواند به نحوهٔ تعامل با نرم‌افزار پی ببرد.

منبع


مرتضی صمدی