دربارهی اینکه چرا به یک طرح تحقیقاتی نیاز دارید صحبت کردیم؛ حالا بیایید به چگونگی ایجاد آن بپردازیم. در اینجا یک راهنمای گامبهگام و مختصر برای نوشتن طرح تحقیقاتی آوردهایم که شما را به نتایج مؤثر میرساند.
- تعریف بیانیه مشکل
- شناسایی اهداف خود
- جلب موافقت ذینفعان
- انتخاب روش تحقیق مناسب
- تعیین نحوه جذب شرکتکنندگان
- آمادهسازی بریف
- تعیین زمانبندی
- تصمیمگیری درباره چگونگی ارائه یافتهها
1. تعریف بیانیه مشکل
یکی از مهمترین اهداف یک طرح تحقیق، شناسایی آنچه که شما میخواهید با تحقیق به آن دست یابید و همچنین روشن کردن بیانیه مشکل است. این فرآیند با مشارکت ذینفعان و بررسی فضای مشکل آغاز میشود.
در این جلسات، یک تمرین به نام FOG انجام میدهند که مخفف "Fact, Observation, Guess" (واقعیت، مشاهده، حدس) است. این تمرین به شناسایی شکافهای بزرگ در دانش کمک میکند. ارزیابی آنچه شما میدانید، سوالاتی که همچنان وجود دارد را مشخص میکند. این سوالات به عنوان پایهای برای پروژه تحقیق UX عمل میکند.
میتوانید از تکنیکهای مختلفی برای شناسایی بیانیه مشکل استفاده کنید، مانند مصاحبه با ذینفعان، جلسات تیمی یا تجزیه و تحلیل بازخورد مشتریان. بیانیه مشکل باید روشن کند که پروژه درباره چیست و به تعریف دامنه تحقیق با اهداف و تحویلهای مشخص کمک کند.
2. شناسایی اهداف
اهداف تحقیق باید با استراتژی UX و اهداف کلی کسبوکار همسو باشند، به این معنا که طراحی تحقیق باید در راستای تحقق این اهداف صورت گیرد. علاوه بر همراستایی، لازم است اهداف مشخصی برای دستیابی در طول تحقیق تعیین کنید؛ چه این اهداف شامل درک یک مشکل خاص باشد و چه سنجش معیارهای کاربردپذیری
بنابراین، پیش از ملاقات با کاربران و مشتریان، باید به اهداف تحقیق خود بیندیشید:
- چه کاری انجام میدهید
- چرا این کار را انجام میدهید
- از فرآیند تحقیق UX چه انتظاری دارید
مثالهایی از اهداف تحقیق، ممکن است به اینصورت باشد:
- شناسایی زمانهای تعامل کاربران با محصول شما
- درک دلایل بازگشت (یا عدم بازگشت) کاربران به وبسایت یا برنامه شما
- بررسی محصولات رقبای شما که کاربران از آن استفاده میکنند.
- کشف چالشها و نقاط درد (pain points) کاربران، هنگام استفاده از محصول شما
- ارزیابی علاقه کاربران به ویژگیهای جدید و اولویتبندی آنها
یکی از رسالتهای مهم تعیین اهداف تحقیق، جلوگیری از وقوع «گسترش دامنه (scope creep) در پروژه است. این مشکل زمانی رخ میدهد که ذینفعان از تحقیق شما به عنوان فرصتی برای پرسیدن هر سوالی استفاده میکنند. Sinéad Davis Cochrane، بهعنوان یک محقق، معتقد است که تعیین اهداف میتواند نوع سوالات تحقیق را هدایت کرده و به تمرکز بیشتر تحقیق کمک کند. در غیر این صورت، هر موضوعی ممکن است به سوال تحقیق تبدیل شود که نتایج شما را دچار سردرگمی کرده و مدیریت آنها را دشوار میکند.
Sinéad فهرستی از سوالاتی را که باید از خود و تیم تحقیق برای تعیین اهداف بپرسید، به اشتراک میگذارد:
- با این اطلاعات چه اقداماتی خواهید کرد؟
- این اطلاعات به چه تصمیماتی منجر خواهد شد؟
- چگونه میتوانید از این بینشها به بهترین نحو بهرهبرداری کنید؟
یک تمرین مفید دیگر برای شناسایی اهداف تحقیق، پرسیدن سوالاتی است که به شما کمک میکند به عمق مشکل برسید. این نوع سوالات را قبل از شروع فرآیند برنامهریزی بپرسید:
- برای چه کاربرانی طراحی میکنید؟
- آنها چه مشکلات و نیازهایی دارند؟
- نقاط درد (pain points) آنها هنگام استفاده از محصول چیست؟
- چرا از محصولی مانند محصول شما استفاده نمیکنند؟
3. جلب موافقت ذینفعان
بهتر است ذینفعان را در مراحل اولیه ایجاد طرح درگیر کنید تا همه در جریان کار قرار بگیرند. به اشتراک گذاشتن طرح تحقیق UX با ذینفعان مرتبط، به شما این امکان را میدهد که اطلاعات لازم را جمعآوری کرده، بر اساس نظرات آنها طرح را تنظیم کنید و اولویتهای واقعی آنها را بسنجید. به یاد داشته باشید، هنگام ارائه طرح تحقیق به ذینفعان کلیدی، باید در رابطه با دامنه تحقیق، نحوه انجام آن و زمان ارائه نتایج، با آنها توافق کنید.
معمولاً ذینفعان دیدگاه منحصربهفردی نسبت به محصول دارند و مهم است که این دیدگاه را در مراحل اولیه ثبت کنید. این به معنای موافقت با همه چیز نیست، بلکه به معنای گوش دادن به ایدههای آنها و برقراری گفتوگو است. طرح تحقیق UX را به عنوان یک سند پویا در نظر بگیرید، این به شما کمک میکند تا براساس نظرات تیم، آن را راحتتر ویرایش کنید. علاوه بر این، هر چه بیشتر به ایدهها گوش دهید، راحتتر میتوانید ارزش تحقیق را برای ذینفعان روشن کرده و آنها را به پذیرش و مشارکت در تحقیق، ترغیب کنید.
انتظار داریم که ذینفعان ما به عنوان شرکتکنندگان فعال حضور داشته باشند و نحوه تحقق این مشارکت شامل مشاهده مصاحبهها، مشارکت در تمرینهای تحلیل و حتی ارائه مشترک توصیههای تحقیق است.
4. انتخاب روش تحقیق مناسب
برای تعریف روشهای تحقیقی که استفاده خواهید کرد، باید به اهداف تحقیق، مرحلهای که در فرآیند توسعه محصول هستید و همچنین، محدودیتها، منابع و جدول زمانبندی پروژه توجه کنید. یکی از بهترین شیوههای تحقیق استفاده از ترکیبی از روشهای مختلف است تا دید جامعتری از مشکلات کاربران به دست آورید.
برای مثال، اگر در ابتدای فرآیند طراحی هستید، روشهای تحقیق مولد (Generative research) مانند مصاحبه با کاربران یا مطالعات میدانی میتواند به شما در به دست آوردن بینشهای جدید درباره مخاطب هدف کمک کند. یا اگر نیاز دارید عملکرد یک طراحی جدید را با کاربران ارزیابی کنید، میتوانید تستهای کاربردپذیری انجام دهید تا بازخوردهای عملی به دست آورید.
یکی از بهترین شیوهها این است که روشهایی که نتایج کمی و کیفی تولید میکنند را ترکیب کنید، تا بتوانید زمینه و احساسات کاربران را در پس یک معیار بهتر درک کنید. برای مثال، اگر در طول یک تست کاربردپذیری ریموت، صدای کاربر را بشنوید که میگوید: «اَه! دکمه ثبتنام کجاست؟» نسبت به زمانی که فقط تعداد کلیکها را روی همان تسک تست بررسی میکردید، دیدگاه وسیعتری به شما میدهد.
برخی از مثالهای روشهای تحقیق UX که میتوانید در نظر بگیرید عبارتند از:
- تست پنج ثانیهای (Five-second testing)
- مصاحبه با کاربران (User interviews)
- نظرسنجیها یا پرسشنامهها (Surveys)
- مطالعات میدانی (Field studies)
- مرتبسازی کارتها (Card sorting)
- تست درخت (Tree testing)
- گروههای متمرکز (Focus Groups)
- تست کاربردپذیری (Usability testing)
- مطالعات خاطرات (Diary studies)
- تست وبسایت زنده (Live-website testing)