برنامه‌نویسان ژنتیک: میلیونرهای استارتاپی آینده هستند!

برنامه‌نویسان ژنتیک: میلیونرهای استارتاپی آینده هستند!

در حالی که عطش استفاده از سلول‌های ایمنی مهندسی‌شده جهت مقابله با بیماری‌ها همه‌جا را فرا گرفته است، ‌شرکت Cell Design Labs، متخصص در حوزۀ توسعۀ منطق مولکولی برای درمان سرطان، طی قراردادی 175 میلیون دلاری به تملک شرکت گیلیاد ساینسز (Gilead Sciences) درآمده است.

خرید پرهزینۀ سل‌ دیزاین (استارتاپی که هیچ دارویی تاکنون تولید نکرده است) از داد و ستدی جاری حکایت دارد که حول یکی از نویدبخش‌ترین راه‌کارهای درمان سرطان می‌چرخد. شرکت سل دیزاین را Wendell Lim، استاد زیست‌شناسی مصنوعی دانشگاه کالیفرنیا در سان فرانسیسکو، تأسیس کرده است. این شرکت برنامه‌هایی تولید می‌کند که درون سلول‌های T نصب می‌شوند (سلول‌‌ یا لنفوسیت‌ کُشندۀ T، یکی از انواع سلول‌های دستگاه ایمنی بدن به شمار می‌رود که کار آن‌ حمله به ویروس‌ها و سلول‌های سرطانی است). سل دیزاین با نصب برنامۀ اختصاصی خود درون سلول T، به آن قابلیت‌های جدیدی افزوده است.

اوایل اوت سال ۲۰۱۷، دو نوع درمان جدید در ایالات متحده مورد تأیید و پذیرش نهادهای ذی‌ربط قرار گرفت. در این دو روش درمانی جدید، سلول‌های T طوری بازبرنامه‌‌‌ریزی می‌شوند که بتوانند سلول‌های سرطانی را پیدا و نابود کنند. هر دو روش‌ درمانی مذکور که از آنها با عنوان CAR-T یاد می‌شود، انقلابی و البته بسیار پرهزینه هستند؛ طوری که هر دوز آنها حدود 500000 دلار هزینه در بر دارد اما در عوض، اغلب به درمان بیماری منتهی می‌شود.

شاید همین واقعیت شرکت گیلیاد را بر آن داشته تا به‌ سرعت دست به جیب شده و برای تصاحب شرکت Kite Pharma، ارائه‌دهندۀ یکی دیگر از دو شیوه درمانی فوق‌الذکر، نیز 12 میلیارد دلار بپردازد.

البته درمان‌های نوظهور با استفاده از سلول‌های T تنها در مقابله با سرطان خون کارایی دارند. هم‌اکنون، گیلیاد با خرید شرکت آقای لیم در نسل بعدی طراحی‌های سلولی سرمایه‌گذاری می‌کند که می‌تواند در درمان انواع دیگری از سرطان نیز یاری‌بخش باشد.

برای درمان تومورهای مغزی، کبدی یا ریوی لازم است سلول‌های سرطانی با دقت بیشتری نابود شوند و در عین حال، اندام‌های حیاتی بدن نیز از بین نروند. به گفتهٔ لیم، همین که نخستین موج این‌ نوع سلول‌درمانی‌ها جواب داده است خودش معجزه است. وی بر این باور است که این پدیده در آینده بیشتر به یکی از رشته‌های مهندسی تبدیل خواهد شد.

این سلول‌ها قابلیت این را دارند تا کدنویسی شوند! پس برای دستیابی به سطح بالاتری از پختگی و پیش‌بینی‌پذیری، برخورداری از سیستم‌عامل مناسب و یک زبان برنامه‌نویسی تخصصی این کار، امری ضروری است.

سل دیزاین که مدعی نظارت بر پتنت‌های مهم مرتبط با طراحی سلول‌های T است، تاکنون طراحی‌های جدیدی ارائه داده است که یکی از این طراح‌ها، دکمه‌ای مولکولی است که به کارشناسان اجازه می‌دهد قابلیت کُشندگی سلول‌های T را افزایش یا کاهش دهند. دیگری یک سلول T بازمهندسی‌ شده است که تنها در صورت اتصال به دو (و نه یک) مولکول مجزا روی سلول هدف، فعال می‌شود. چنین قابلیتی می‌تواند در دسترسی امن به تومورهای صعب‌الوصول مثمرثمر واقع گردد.

آقای لیم از اینکه یکی از اولین کسانی است که توانسته است دانش زیست‌شناسی مصنوعی را با سلول‌‌های ایمنی بدن درهم آمیزد، خود را خوش‌اقبال می‌داند. او تا همین شش سال پیش، وقت خود را صرف (سلول‌های) کپک و سلول‌های عصبی (نرون‌ها) کرده و با استفاده از دانش خود و افزودن قابلیت‌های جدید به این سلول‌ها، آنها را به کارهای جالبی واداشته بود. اما افکار لیم پس از ملاقات با کارل جون (Carl June)، استاد دانشکده پزشکی دانشگاه پنسیلوانیا، تغییر یافت.

دکتر کارل جون به‌ جهت تلاش‌های اخیر خود در نشان دادن اینکه درمان‌های مبتنی بر سلول‌های T می‌تواند بیماران مبتلا به لوسمی (سرطان خون) را نجات دهد معروف بود. لیم با یادآوری این اتفاق می‌گوید:

بعدش برام روشن شد این قابلیت مهندسی سلول‌های ایمنیه که اهمیت داره.

جون از وی خواست به یاد داشته باشد که دستگاه ایمنی می‌تواند بستری عالی برای ایده‌های او باشد. اگر این فناوری بر وفق مراد پیش برود، گیلیاد در کل 567 میلیون دلار بابت تصاحب سل دیزاین پرداخت خواهد کرد و این نشان می‌دهد تکنیک‌های حیاتی برنامه‌‌نویسی ژنتیک چگونه می‌توانند کارایی روش‌های درمان‌ را وارد مرحلهٔ جدیدی کنند.

قابلیت طراحی سلول‌های T معنای دیگری نیز دارد و آن هم اینکه شاید چنین شرکت‌هایی در آینده بتوانند حوزهٔ کار خود را از درمان سرطان نیز فراتر ببرند و این سلول‌ها را همچون پهپادهایی برای انتقال دارو (به نقاط خاصی از بدن) و شکار ویروس‌های HIV به خدمت بگیرند. حتی شاید بتوان از آنها برای رفع بیماری‌های خود ایمنی نیز بهره برد.  

منبع