یک Case Study از زبان تخصصی آموزش برنامه‌نویسی به کودکان (Scratch)

یک Case Study از زبان تخصصی آموزش برنامه‌نویسی به کودکان (Scratch)

تمام کودکان باید نوشتن را یاد بگیرند، در حالی که تعداد کمی از آنها در آینده روزنامه‌نگار، رمان‌نویس و یا نویسنده‌های حرفه‌ای خواهند شد؛ پس دلیل یادگیری مهارت نوشتن چیست؟ در پاسخ به این سؤال بایستی گفت که مردم در کارهای روزمرهٔ خود از نوشتن استفاده می‌کنند؛ مثلاً برای یک دوست پیام تبریک می‌فرستند، لیست خرید روزانه را می‌نویسند، احساسات شخصی خود را در دفترچهٔ خاطرات می‌نویسند و غیره. مهارت نوشتن همچنین افکار مردم را پرورش می‌دهد. به عبارت دیگر، آنها در هنگام نوشتن به سازماندهی، تصحیح کردن و چگونگی انعکاس ایده‌های خود نیز می‌پردازند. 

پس واضح است که دلایل زیادی برای یادگیری نوشتن وجود دارد. کدنویسی نیز نوعی نوشتن است که کودکان را قادر می‌سازد تا ایده‌های خود را از حالت بالقوه به حالت بالفعل درآورند و همچنین دلایل زیادی وجود دارد که این گروه سنی باید کدنویسی را یاد بگیرند. 

اخیراً موجی از علاقمندی برای کدنویسی ایجاد شده است که بیشتر به دلیل فرصت‌های شغلی مرتبط با آن است چرا که برخی از شغل‌های برنامه‌نویسی و علوم کامپیوتری به سرعت در حال رشد هستند و تقاضای نیروی انسانی برای این مشاغل بیشتر از عرضهٔ آن است. اما در عین حال، دلایل عمیق‌تر و گسترده‌تری برای یادگیری کدنویسی برای کودکان وجود دارد و همین شده که کشورهایی همچون استونی، انگلستان، ژاپن، چین، کانادا و ... یادگیری اصول کدنویسی را در برنامه‌نویسی درسی مدارس ابتدایی خود گنجانده‌اند.

در حین یادگیری کدنویسی، کودکان چیزهای خیلی زیادی یاد می‌گیرند؛ در واقع، آنها فقط کدنویسی یاد نمی‌گیرند، بلکه کدنویسی می‌کنند تا یاد بگیرند. علاوه بر یادگیری مسائل ریاضیاتی و محاسباتی (مانند متغیرها و شرط‌ها)، آنها استراتژی‌های حل مسئله، طراحی پروژه و ... را نیز فرا می‌گیرند و این در حالی است که این مهارت‌ها نه تنها برای افرادی که در حوزهٔ کامپیوتر فعالیت می‌کنند مفیدند، بلکه برای تمامی افراد در هر سن و با هر علاقه و شغلی نیز مثمرثمر واقع خواهند شد.

تاریخچهٔ شکل‌گیری زبان برنامه‌نویسی Scratch
در ماه می سال 2007، یک گروه تحقیقاتی در MIT Media Lab (آزمایشگاه تحقیقاتی میان رشته‌ای در ماساچوست آمریکا) زبان برنامه‌نویسی Scratch و وب‌سایت آنلاین آن به آدرس scratch.mit.edu را راه‌اندازی کرد تا برنامه‌نویسی را برای تمامی افراد در دسترس و در عین حال، جذاب کنند (البته تمرکز روی افراد سنین ۸ الی ۱۶ سال بود). از آن زمان تاکنون، کودکان سنین 8 سال به بالا بیش از چندین میلیون پروژه را در وب‌سایت زبان برنامه‌نویسی اسکرچ به اشتراک گذاشته‌اند و هر روزه هزاران پروژه نیز به این مجموعه افزوده می‌شود.

Scratch در مکان‌های مختلفی  از خانه گرفته تا مدرسه، آزمایشگاه و مراکز اجتماعی توسط افرادی در سطوح مختلف سنی از مدارس ابتدایی تا دانشگاه و در رشته‌های بسیاری من‌جمله ریاضی، علوم کامپیوتر، زبان، مطالعات اجتماعی و ... مورد استفاده قرار می‌گیرد (لازم به ذکر است که در برخی از دانشگاه‌های ایالات متحدهٔ آمریکا از این زبان به عنوان درس پیش‌نیاز برخی رشته‌های دانشگاهی نیز برای افراد بزرگسال استفاده می‌شود).

تنوع و خلاقیت‌های به کار رفته در این پروژه‌ها توسط کودکان، اعجاب‌انگیز است. در وب‌سایت Scratch می‌توان داستان‌های انیمیشنی، تورهای مجازی، شبیه‌سازی علوم، اطلاعیهٔ خدمات عمومی، پروژه‌های هنرهای چندرسانه‌ای، خبرنامهٔ آنلاین، آموزش تعاملی و خیلی چیزهای دیگر یافت کرد.

Case Study
یکی از پروژه‌هایی که توسط دختر 12 ساله‌ای با زبان برنامه‌نویسی Scratch انجام شده بود، یک کارت کریسمس با تصاویر کارتونی بابانوئل و تصاویر یکسری گوزن‌ بود. هر گوزن یک آلت موسیقی داشت که موقع کلیک بر روی آنها، هر کدام قسمتی از آهنگ «کریسمس مبارک» را می‌خواندند. این دختر جوان که با نام BlueSaturn در این سایت معروف است، برای تمام دوستانش لینکی از این پروژه را به عنوان هدیهٔ روز کریسمس فرستاد.

هنگامی که BlueSaturn بر روی کارت کریسمس کار می‌کرد، متوجه شد که از خلق شخصیت‌های انیمیشنی لذت می‌برد. بنابراین پروژه‌ای شامل یه سری از شخصیت‌های مختلف انیمیشنی از جمله دایناسور، اژدها، اسب پرنده و غیره ایجاد کرد. در یادداشت‌های مربوط به پروژه، BlueSaturn دیگران را به استفاده از این شخصیت‌ها تشویق کرد و این در حالی است که وی شخصیت‌های سفارشی را نیز مطابق درخواست کاربران ایجاد می‌کرد. در واقع، او یک سرویس مشاوره راه‌اندازی کرد و مؤسسین این سایت نیز هرگز تصور نمی‌کردند که وب‌سایت آنها به این شکل مورد استفاده قرار گیرد.

یکی از اعضای سایت درخواست یک یوزپلنگ برای استفاده در پروژهٔ خود در زبان اسکرچ کرد و BlueSaturn انیمیشنی از یک یوزپلنگ بر طبق ویدئویی که در سایت نشنال جئوگرافیک دیده بود، ایجاد کرد. برای یکی دیگر از اعضای سایت، او یک پرنده ایجاد کرد و آموزش مرحله به مرحلهٔ ایجاد آن را نیز در اختیارش گذاشت.

BlueSaturn در سایت معروف شد و درخواست‌هایی برای پیوستن به تیم‌های توسعهٔ انیمیشن دریافت کرد. در یکی از این تیم‌ها، BlueSaturn با چهار نفر دیگر از کشورهای مختلف برای ایجاد یک گیم ماجراجویی حرفه‌ای همکاری کرد. در واقع، BlueSaturn شخصیت‌های انیمیشنی را ایجاد می‌کرد در حالی که اعضای دیگر سناریوی گیم، موسیقی و افکت‌های صوتی و طراحی پس‌زمینه را انجام می‌داند. در فرآیند انجام این پروژه‌ها، BlueSaturn قطعاً مهارت‌های برنامه‌نویسی را یاد می‌گرفت ولی در کنار آن خیلی چیزهای دیگر را نیز می‌آموخت که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- وی آموخت که چگونه یک مسئلهٔ پیچیده را به بخش‌های ساده‌تر تقسیم کند
- چگونه طرح خود را بارها و بارها اصلاح کند
- چگونه باگ‌ها را شناسایی و رفع کند
- چگونه با دیگران همکاری و مشارکت کند
- و چگونه در برابر چالش‌ها استقامت کند

اعضای فعال وب‌سایت Scratch یاد گرفتند دربارهٔ خودشان متفاوت فکر کنند. آنها خود را به عنوان سازندگان و طراحان باور کردند که می‌توانند چیزهایی را ایجاد کنند و خودشان را از طریق رسانهٔ دیجیتالی مطرح کنند و نه اینکه فقط جستجو کنند، چت کنند، و گیم بازی کنند. در حالی که بسیاری از افراد در فضای آنلاین صرفاً مصرف‌کننده هستند، کودکان دولوپری که در وب‌سایت زبان برنامه‌نویسی اسکرچ فعالیت می‌کنند می‌توانند در توسعهٔ جامعهٔ دیجیتالی امروز سهیم باشند. آقای Mitchel Resnick -مدیر پروژهٔ زبان برنامه‌نویسی اسکرچ در دانشگاه MIT- اعتقاد دارد که:

هرکس در عصر حاضر برنامه‌نویسی بلد نباشد، بی‌سواد است.

به اعتقاد وی،‌ کودکان عصر فناوری کودکانی نیستند که بتوانند ایمیل ارسال کنند، اپلیکیشن نصب کنند و چت کنند بلکه کودکان واقعی عصر فناوری کودکانی هستند که بتوانند با سیستم‌ها، گجت‌ها و پلتفرم‌های مختلف صحبت کنند و آنچه مسلم است این که روش صحبت کردن با چنین سیستم‌هایی، یادگیری اصول برنامه‌نویسی است.

در همین راستا، چنانچه علاقمند به شروع یادگیری زبان برنامه‌نویسی اختصاصی کودکان (Scratch) هستید، با مراجعه به دورهٔ آموزش زبان اسکرچ در سکان آکادمی، به صورت کاملاً رایگان و ویدیویی می‌توانید نحوهٔ کار با این زبان هم خود فرا بگیرید و هم به افراد ۸ سال به بالا آموزش دهید.