بررسی پدیدۀ تمرکزگرایی در وب از دیدگاه خالق آن، Tim Berners-Lee

بررسی پدیدۀ تمرکزگرایی در وب از دیدگاه خالق آن، Tim Berners-Lee

13 سال پیش بود که ملکۀ انگلستان، به تیم برنرزلی نشان شوالیۀ عالی رتبۀ امپراتوری بریتانیا را اهدا کرد؛ در تاریخ 4 آوریل امسال، آقای برنرزلی توانست جایزۀ دیگری را از آن خود کند تحت عنوان «جایزۀ تورینگ». جایزۀ تورینگ هر سال توسط انجمن ماشین‌سازی محاسباتی به افراد خاصی اهدا می‌شود. این جایزه تقریبا با جایزۀ نوبل در زمینۀ محاسبات برابری می‌کند و همراه با آن به فرد برنده، یک میلیون دلار نیز اهدا می‌شود و آقای برنرزلی هم به خاطر خلق سیستمی که منجر به ایجاد زیربنای وب شده، برندۀ این جایزه شد. از دید خودش، این جایزه فقط متعلق به او نیست چراکه فعالیت گروهی بسیار بزرگ منجر به دست‌ یافتن به چنین دستاورد عظیمی شده است. هم‌چنین به عقیدۀ او، کار وی هنوز تمام نشده و کارهای بسیار زیادی هنوز باقی مانده است که برای بهبود وب بایستی صورت گیرد. برای آشنایی بیشتر با دیدگاه‌های انقلابی تیم برنرزلی، در ادامه با سکان آکادمی همراه شوید. 

برنرزلی می‌گوید:

من باید این جایزه رو به نمایندگی از هزاران نفری دریافت کنم که با تلاش‌های بی‌وقفه‌شون، استانداردهای امروزۀ وب تعریف شده و وقتی که وب داشت به سمت موضع‌گیری‌ برای جناح‌های سیاسی پیش می‌رفت، باهاش مقابله کردن.

در ابتدا که برنرزلی وب را ایجاد کرد، وب یک پلتفرم غیرمتمرکز بود به این معنی که هرکس می‌توانست برای خودش به راحتی یک وبسایت بسازد و آن ‌را به هر وبسایت دیگری که خواست لینک کند. از آن زمان تا به حال، وب از یک پلتفرم گنگ و مبهم که تنها به عنوان ابزاری برای به اشتراک‌گذاری نتایج تحقیقات علمی استفاده می‌شد، به یک رسانۀ مهم برای تبلیغات، ارتباطات و فعالیت‌های خبرنگاری و سرگرمی تبدیل شده است.

امروزه شرکت‌های عظیمی مانند آمازون، نتفلیکس، گوگل و فیسبوک بر محیط وب حکم‌فرمایی می‌کنند؛ این غول‌های دنیای فناوری، نه فقط بر محتوایی که مردم در وب می‌بینند، بلکه بر اطلاعات شخصی آنان نیز کنترل و نظارت زیادی دارند و این روزها هدف اصلی برنرزلی این است که به سلطۀ این شرکت‌ها بر اطلاعات شخصی کاربران خاتمه دهد! برای تحقق این امر، برنرزلی تیمی از متخصصان لابراتوارهای علوم کامپیوتری و هوش مصنوعی موسسۀ MIT را با همراهی فرد دیگری به صورت غیرمتمرکز رهبری می‌کند.

هدف برنرزلی این است که در محیط وب، کاربران تعیین‌کنندۀ این باشند که اطلاعات‌شان در کجا ذخیره شود یا چه‌کسی به آن دسترسی داشته باشد؛ برای مثال، شبکه‌های اجتماعی را در نظر بگیرید. امروزه برای عضویت در این شبکه‌ها مشخصات خود را در وبسایت‌شان ثبت می‌کنیم و آن‌ها این اطلاعات را در فضای کلود برای خودشان ذخیره می‌کنند. کاری که برنرزلی می‌خواهد انجام دهد این است که شما با‌وجود این که هم‌چنان می‌توانید در این وبسایت‌ها ثبت نام کنید، اطلاعات شخصی خود را روی هارد درایو خودتان ذخیره کنید. در نهایت اگر این برنامه عملی نشد، این امکان در اختیار کابران قرار گیرد تا بتوانند سرویس کلود شرکتی را برای ذخیره‌سازی اطلاعات شخصی‌شان انتخاب کنند که از صحت و سقم عملکرد آن مطمئن هستند.

البته لازم به ذکر است که برای ذخیره‌سازی اطلاعات گوناگون، از سرویس‌های متفاوتی استفاده خواهد شد؛ مثلا سرویسی که برای ذخیرۀ اطلاعات سلامتی کاربر استفاده می‌شود با سرویسی که برای ذخیرۀ اطلاعات مالی او استفاده می‌شود متفاوت خواهد بود. برنرزلی برای این‌که این مطلب را برای همگان جا بیندازد، اظهار داشته که این شرایط دقیقا مثل زمانی است که هنوز از فلاپی استفاده می‌کردیم و مجبور بودیم از یک فلاپی برای ذخیرۀ اطلاعات و از یک فلاپی دیگر برای اجرای برنامه استفاده کنیم.

برنرزلی هم‌اکنون برای عملی کردن این ایده مشغول انجام پروژه‌ای اپن‌سورس به نام سالید (Solid) است؛ او امیدوار است با اتمام این پروژه، به تکنولوژی اپن‌سورسی با استانداردهای خاص دست یابد که اپلیکیشن‌های مختلف بااستفاده از آن بتوانند اطلاعات گوناگونی را فارغ از این‌که آن اطلاعات چه باشند یا این‌که چه اپلیکیشنی بخواهد به آن‌ها دسترسی یابد، با اپلیکیشن‌های دیگر به اشتراک بگذارند.

از این طریق، بیمارستانی که شما به آن مراجعه می‌کنید یا شبکۀ اجتماعی که در آن عضو هستید اطلاعات شما را به‌طور دقیق دریافت می‌کند اما این اطلاعات را از منبعی که فقط و فقط مورد اعتماد شما است دریافت خواهد کرد و در نتیجه اطلاعات شما در سرورهای آن بیمارستان یا شبکۀ اجتماعی ثبت نمی‌شوند. اما حقیقتا احتمال این که مردم از شرکت‌های عظیم تجاری دل بکنند و به سیستم‌های کوچک‌تر غیرمتمرکز رو بیاورند، کم است. در پاسخ به این مشکل، برنرزلی سال گذشته در Decentralized Web Summit (مجمع غیرمتمرکز وب) در سان فرانسیسکو گفت:

هنگام آغاز به کار اینترنت، مردم فکر می‌کردن که سرویس‌هایی مثل America Online ،Compuserve و Prodigy -که درحقیقت برای برقراری نظم در وب و تحقق اینترنت آزاد تلاش می‌کردند- قرار است بازار را تحت سلطه بگیرن اما در نهایت این وب بود که پیروز میدان بود! بگذارید با یک مثال توضیح بدم؛ اگر شما علاقه‌مند به محیط زیست هستید، می‌تونید یک دیوار سرسبز بسیار زیبا در خانه برای خود درست کنید اما هیچ‌گاه آن دیوار جای یک جنگل وسیع رو براتون نمی‌گیره. این اتفاق می‌تونه تکرار شه؛ با وجود پروژه‌هایی مانند سالید و سایر پروژه‌های غیرمتمرکز و البته این‌که مردم از کنترل کمی که بر اطلاعات شخصی‌شان دارن کلافه شده‌اند، بالاخره زمانی فرا می‌رسه که مردم با خود می‌گن این اطلاعات مال منه! اکنون هم باتوجه به قوانینی که سازمان‌های اینترنتی دولت فدرال مبنی بر دستیابی بیشتر و راحت‌تر به اطلاعات مردم وضع کردن، این زمان به زودی فرا می‌رسه. تمرکزگرایی تنها مشکل فعلی وب نیست؛ ما گمان می‌کردیم که آرام و با ثبات نگه داشتن محیط وب کافیه و از آن به بعد خود مردم دست به خلق سیستم‌های شگفت‌انگیزی می‌زنن که نهایتا منجر به نشر حقایق علمی و تحقق دموکراسی می‌شه. گمان می‌کنم وقتی مردم به 12 ماه اخیر نگاه می‌کنن، با خود می‌گن وب بیشتر دروغ تحویل ما داده تا حقیقت! و مقصر اصلی این معضل از نظر من مدل‌های نادرست تبلیغاتی هستن.

با توجه به اخبار دروغین که در وب به راحتی منتشر می‌شوند و البته با توجه به این‌که رئیس‌جمهور فعلی ایالات متحده، دونالد ترامپ، بسیاری از رسانه‌ها و خبرگذاری‌های رسمی این کشور را دروغگو می‌خواند، مردم (خصوصا در ایالات متحده) تمرکزگرایی در وب را بسیار مفید می‌دانند. مسلم است که اگر گوگل و فیسبوک تمامی اخبار را از فیلترهایی سخت‌گیرانه عبور دهند و از نشر اکاذیب جلوگیری کنند، در آخر اخبار دروغین کمتری منتشر خواهند شد و اطلاعات صحیح‌تری به دست مردم خواهد رسید.

اما برنرزلی نظر دیگری دارد؛ او معتقد است که اگر چند شرکت محدود مسئول انتشار اخبار و تعیین صحت و سقم آن باشند، بسیار خطرناک است. به عقیدۀ او، آزادی در محیط وب برای نشر حقایق بسیار موثرتر است. او به عنوان مثال، نام ویکیپدیا را ذکر کرد. این وبسایت تقریبا به هرکسی اجازه می‌دهد تا مطالب را ویرایش و منتشر کنند. خود برنرزلی هم معتقد است که ویکیپدیا بی‌نقص نیست؛ اما در مسیر درستی گام برداشته است.

نقطۀ قوت ویکیپدیا مسائل تکنولوژیکی نیست بلکه نحوۀ مدیریت این وبسایت است که آن را تا این حد مطرح کرده است؛ مدیریت فوق‌العادۀ ویکیپدیا به هزاران داوطلب اجازۀ ویرایش متون گوناگون را می‌دهد و در عین حال بر درستی این مطالب نظارت می‌کند.

تمام این مسائل به ما یادآوری می‌کنند که وب فقط مربوط به حوزۀ تکنولوژی نیست؛ موفقیت وب تنها به خاطر برنامه‌ای که برنرزلی برای ایجاد و مرور صفحات وب نوشته، رقم نخورده است بلکه این موفقیت مرهون خدماتی است که افراد زیادی به رهبری برنرزلی به این پلتفرم کرده‌اند و به همین دلیل نیز آقای تیم برنرزلی مستحق دریافت جایزۀ تورینگ و یک میلیون دلار است!

در یک کلام آیندۀ وب بستگی به همین خدماتی دارد که برنرزلی و امثال او ارائه می‌کنند، البته این در حالی است که تاثیر تغییرات سایر زمینه‌های تکنولوژی را نیز نباید نادیده گرفت. با این تفاسیر، شما چه فکر می‌کنید؟ به نظر شما آیا در آینده‌ای نه‌چندان دور شاهد خلع‌ید شرکت‌های بزرگی همچون آمازون، گوگل، فیسبوک و ... از داده‌های شخصی کاربران خواهیم بود؟ نظرات و دیدگاه‌های خود را با ما و سایر کاربران سکان آکادمی به اشتراک بگذارید.

منبع


روزبه ژوله