لطفا جاواسکریپت مرورگر خود را فعال سازید!

نحوه فعال سازی در کروم
  1. ابتدا باید اینکارو بگنید
  2. بعدش اونکارو
نحوه فعال سازی در فایرفاکس
  1. ابتدا باید اینکارو بگنید
  2. بعدش اونکارو
آسیب‌شناسی آموزش زبان انگلیسی

آسیب‌شناسی آموزش زبان انگلیسی

مخاطبین این مقاله می‌تواند آن دسته از علاقمندان به مبحث فراگیری زبان‌های خارجی باشد که پس از گذشت سالیان دراز و صرف زمان در موسسات آموزشی و مطالعه کتب مختلف کمک آموزشی نتوانسته اند به هدف خود دست یابند. در واقع آنچه موجب می‌گردد تا یک زبان آموز نتواند به هدف خود نائل شود را نمی‌توان یک جانبه مورد نقد و بررسی قرار داد. به عبارت دیگر صرفاً نمی‌توان موسسه آموزشی، مدرس، کتب آموزشی نا مناسب و یا حتی خود زبان آموز را مقصر دانست. مجموعه‌ای از عوامل هستند که چنانچه به طور هم زمان ایجاد گردند می‌تواند زبان آموز را در این راه با مشکل مواجه سازند. به همین منظور، در این مقاله سعی گردیده تا حد ممکن عواملی مورد بررسی قرار گیرد که می‌تواند در عدم موفقیت زبان آموز در مسیر آموزشی نقش مهمی ایفا کند. از سوی دیگر با توجه به تجربیات مدرسین با تجربه و همچنین راه کارهای زبان آموزان موفق پیشنهادات مرتبطی نیز ارائه خواهد شد.

در حقیقت آنچه موجب تسهیل فرایند موفقیت آمیز زبان آموزان در مسیر آموزشی ایشان می‌گردد عبارتند از: 1- مدیریت زمان 2- هویت بخشی 3- عدم احساس تنهایی 4- فراگیری زبان کاربردی 5- مد نظر قرار دادن نیاز زبان آموز 6- استراتژی‌های فراگیری زبان‌های خارجی و مدل‌های یادگیری لازم به ذکر است اکثر زبان آموزان به عوامل و عناصری که می‌تواند متضمن یادگیری سریع‌تر ایشان گردد واقف نبوده و به همین دلیل پس از گذشت چندین سال و پشت سر گذاشتن ترم‌های متوالی کماکان با روش آزمون و خطا فرایند یادگیری خود را دنبال می‌کنند. در واقع زمانیکه زبان آموز به نیاز واقعی خود واقف نیست، این وظیفه به دوش مدرسین با تجربه و موسسات آموزشی است تا آنچه به صلاح زبان آموز است و می‌تواند وی را زودتر به مقصد برساند را در سیلابس آموزشی وی بگنجانند. در حقیقت هر زبان آموز در وهله اول یک مشتری است و آنچه موجب می‌گردد یک زبان آموز را به یک مشتری وفادار مبدل سازیم اجرای مواردی است که غالبا در اکثر موسسات آموزش زبان مورد غفلت واقع می‌شود. بسیاری از موسسات آموزشی از تبلیغات خوبی برخوردارند، محیط آموزشی مطلوبی را برای زبان آموز فراهم آورده‌اند، کادری حرفه‌ای به استخدام می‌گیرند، محیط مطلوبی برای استراحت زبان آموز فراهم می‌آورند و ...، اما کمان زبان آموزان خود را به به مرور زبان از دست می‌دهند. در اینجا خود زبان آموز به نیاز واقعی‌اش واقف نبوده از این رو به سادگی تحت تاثیر تبلیغات دیگر موسسات قرار گرفته و محیط آموزشی خود را تغییر می‌دهد.

1- مدیریت زمان
این مسئله که زبان آموز دوست دارد در کوتاه‌ترین زمان ممکن مهارت‌های زبانی را کسب کند صحت دارد اما این در حالی است که وی می‌بایست با مرزها و محدودیت‌های موجود در فرایند یادگیری زبان‌های خارجی آشنا شود. منظور از چنین مرزهایی این است که یک زبان آموز می‌بایست بداند که به هیچ وجه فراگیری یک زبان خارجی را نمی‌توان ظرف مدت چند ماه به طور کامل به اتمام رساند. در حقیقت مبحث تسلط به یک زبان خارجی کاملاً نسبی است. به طور مثال یک فرد فارسی زبان هم که به راحتی به مکالمه به زبان فارسی می‌پردازد نمی‌تواند ادعا کند که به زبان فارسی تسلط دارد. تسلط به یک زبان خارجی مقوله‌ای فردی است. فرض کنیم فردی زبان آلمانی را جهت مکاتبات تجاری با تجار کشور آلمان فرا می‌گیرد. فراگیری اصطلاحات موجود در مکاتبات تجارت بین المللی و آشنایی با ساختار و فرمت چنین مکاتباتی نیاز این فرد را مرتفع خواهد ساخت و این در حالی است که وی به هیچ وجه نیاز به کسب توانایی در زمینه زبان کوچه و بازار و یا عامیانه زبان آلمانی ندارد. در این صورت پس از آن که فرد به چنین توانایی دست یافت و قادر گشت به راحتی و به نحوی که از مکاتبات ایشان مشخص نشود که ایشان یک گویشور بومی کشور آلمان نیست مکاتبه کند، می‌توان گفت که وی به زبان آلمانی، البته از این بُعد، مسلط است. خیل عظیمی از کسانی که در زمینه زبان‌های خارجی تحصیلات عالیه حتی در سطح دکتری دارند و چندین سال به تحصیل و آموزش زبان‌های خارجه پرداخته‌اند و حتی در زمینه رشته تخصصی مورد مطالعه خود صاحب منصب و صاحب نظر نیز می باشند احتمالاً پس از مواجهه با یک فرد عامی از جامعه زبان مقصد، در بخش‌هایی از مکالمه خود با مشکل رو به رو می‌شوند چرا که ایشان به مباحث آکادمیک و تئوری زبان مقصد تسلط دارند نه به اصطلاحات رایج در مکالمات روزمره. از اینرو به نظر می‌رسد که از این پس قبل از به کار گیری واژه تسلط به یک زبان خارجی دقت نظر بیشتری به خرج دهیم.

متاسفانه اکثر موسسات آموزشی بر این باورند که فراگیری سه مهارت گفت و شنود و خواندن و تا حدودی هم مهارت نوشتاری یک زبان خارجی متضمن تسلط یک زبان آموز به آن زبان است. اما حقیقت چیز دیگری است. غفلت از ریزه کاری‌های فراگیری زبان‌های خارجی همچون آشنایی با فرهنگ کشوری که زبان مد نظر در آن تکلم می‌شود و بسیاری موارد دیگر راه را بر تسلط به یک زبان خارجی مسدود خواهد کرد. مواردی از این دست به علاوه مهارت‌های اصلی یک زبان خارجی تشکیل دهنده بسته‌ای تقریبا کامل از یک زبان خارجی خواهد بود. پس از آنکه مطمئن شدیم زبان آموز مفهوم چنین مرزهایی را به خوبی درک کرده است، حال نوبت به آن می‌رسد تا کوتاه‌ترین زمان ممکن را برای ایشان در نظر بگیریم.این احتمال وجود دارد تا بسیاری از زبان آموزان پس از رو به رو شدن با این واقعیت که فراگیری یک زبان خارجی در کوتاه مدت امکان پذیر نیست و نیز تسلط به یک زبان خارجی تقریباً غیر ممکن است انگیزه خود را از دست بدهند. اما خبر خوبی که برای این گروه از مخاطبین وجود دارد این است که با یک برنامه ریزی منسجم و داشتن مدیریت زمان، زبان آموزان می‌توانند این مسیر طولانی را به راه کاری انگیزشی برای خود مبدل سازند. به طور مثال فرض را بر این بگذاریم که قرار است زبان آموزی با شرایط زمانی، مالی و استعدادی متوسط طی 36 ماه فراگیری زبان خود را به اتمام رساند. کاری که به چنین زبان آموزی پیشنهاد می‌شود این است که در بدو امر هدف خود را از فراگیری یک زبان خارجی مشخص ساخته و تعیین کند که در کدام بخش از زبان مد نظر نیاز به کسب مهارت بیشتر و یا تسلط دارد سپس این 36 ماه را به 6 بازه زمانی تقسیم نموده و هر6 ماه یکبار در آزمون‌هایی معتبر که مهارت‌های مد نظر زبان آموز را به خوبی مورد سنجش قرار دهد شرکت کند. در حقیقت زبان آموز با مقایسه کردن نتایج آزمون‌های پیشین با آزمون‌های بعدی به نکات ضعف و قوت خود پی برده و با مشاهده پیشرفت خود انگیزه دوچندانی برای پیمودن ادامه راه پیدا خواهند کرد. نکته‌ای که بایستی مد نظر قرار داده شود این است که آزمون‌های موسسه ایی نمی‌توانند نتایج دقیقی را به زبان آموزان ارائه دهند چرا که اکثر چنین آزمون‌هایی استانداردهای آزمون‌های آموزشی را دنبال نمی‌کنند.

در واقع زمان مهم‌ترین عاملی است که اکثر زبان آموزان شروع فرایند زبان آموزی خود را به آن خاطر به تعویق می‌اندازند. حال با بیان توضیحاتی میان رابطه کسب مهارت در یک زمینه خاص در یک زبان خارجی و همچنین زمان صرف شده برای کسب چنین مهارتی، اهمیت داشتن دیدی موشکافانه بر این موضوع دو چندان می‌گردد. بنابراین هر زبان آموزی که دیدی واقع گرایانه به بحث فراگیری یک یا چند زبان خارجی داشته باشد می‌بایست این نکته را مد نظر داشته باشد که فراگیری یک زبان به نحوی که منجر به هویت بخشی به زبان آموز گردد نیازمند یک برنامه ریزی منسجم و صرف زمان است. به نظر می‌رسد اکثر کسانی که از کمبود زمان شکایت می‌کنند، استراتژی‌های مدیریت زمان را به خوبی در فرایند آموزشی خود اعمال نمی‌کنند. در واقع زمان در فرایند فراگیری یک زبان خارجی را می‌توان از دو بُعد مورد بررسی قرار داد. بُعد اول از نقش موسسه آموزشی در مدیریت زمان زبان آموزان ناشی می‌شود به این نحو که موسسه موظف است کوتاه‌ترین نقشه راه آموزشی را برای زبان آموزان ترسیم کند. بُعد دوم که می‌توان گفت از اهمیت بیشتری نسبت به مورد اول برخوردار است نقش خود زبان آموز در مدیریت زمان است. در واقع اکثر زبان آموزانی که از عدم مدیریت زمان خود و بالتبع برخورداری از زمانی اندک برای فراگیری یک زبان خارجی رنج می‌برند و اتفاقاً بسیاری از ایشان جزو شاغلین نیز می‌باشند می‌توانند با شرکت در کارگاه‌های آموزشی مدیریت زمان و مطالعه کتب و مقالات مرتبط نه تنها زمان کافی برای فراگیری زبان خود پیدا کنند، بلکه اثر آن را نیز می‌توانند در مابقی بخش‌های زندگی شخصی و کاری خود نیز مشاهده کنند.

2- هویت بخشی
عدم وجود محیطی که مَن زبان آموز در آن به رسمیت شناخته شود نتایج مخربی همچون بی انگیزگی زبان آموز، پسرفت تحصیلی، از بین رفتن انگیزه و ... را در دراز مدت در بر خواهد داشت. در حقیقت با توجه به سطح پایین دانش زبان‌های خارجی به خصوص زبان انگلیسی در کشورمان، معدود کسانی که با این مهارت آشنایی دارند، که مدرسین زبان هم جزو همین گروه محسوب می‌شوند، خود را در این زمینه به خصوص برتر از دیگران تلقی می‌کنند و این موقعیت در بسیاری از کلاس‌های زبان به وضوح قابل مشاهده است. در واقع زمانیکه مدرس جایگاه خود را برتر از زبان آموزان بداند، خواه این زبان آموز یک پزشک باشد و خواه یک شاگرد ساده، این حس برتری طلبی مدرس استرس زا بوده و اعتماد به نفس زبان آموزان را تحت تاثیر قرار خواهد داد. تجربه نشان داده است مواقعی که مدرس این حس را برای زبان آموزان به وجود می‌آورد که خیلی چیزها هستند که معلم از آن‌ها بی اطلاع است، خواه در مورد خود زبان و خواه در مورد دیگر مسائل که زبان آموزان در آن تبحر دارند، زبان آموزان حس خوبی نسبت به کلاس خود پیدا خواهند کرد چرا که باور پیدا می‌کنند آن‌ها هم چیزی برای ارائه دارند که مختص به خود ایشان است. به کار گیری استراتژی‌هایی از این دست می‌تواند به منزله کمک خوبی برای بالا بردن سطح اعتماد به نفس زبان آموز و بالتبع هویت بخشی به ایشان باشد.به هیچ وجه نمی‌توان تاثیر اعتماد به نفس را در بحث آموزش زبان‌های خارجی نادیده گرفت حتی تا سطحی که بتوان گفت یک مدرس زبان صرفاً با بالا بردن اعتماد به نفس زبان آموزان می‌تواند در انتظار پیشرفت چشم گیر ایشان در آینده باشد. به منظور پی بردن به اهمیت این مسئله می‌توان به مقایسه یک تیم ورزشی و یک تیم آموزش زبان پرداخت. بسیاری از تیم‌های ورزشی مطرح و حرفه‌ای جهان در کنار تیم تخصصی خود و مربیان کارآمد، روانشناسان خبره نیز به خدمت می‌گیرند. حال به نظر می‌رسد اهمیت این موضوع به وضوح قابل درک است که اگر صرفاً با به کار گیری یک تیم مربیگری حرفه‌ای دستیابی به یک سطح بین المللی در زمینه ورزشی مقدور بود، کلیه‌ تیم های ورزشی مطرح دنیا اقدام به استخدام کارشناسان روانشناسی به منظور درک نیازهای کاملاً فردی ورزشکاران و بالتبع ارائه راه کارهای عملی به ایشان نمی‌کردند.

در اینجا روی سخن با مدیران موسساتی نیست که به این کار دیدی هزینه بر دارند. مدیران موسساتی که دیدی کیفیت گرا، هدفمند و زبان آموز محور دارند به خوبی اهمیت این موضوع را درک خواهند کرد. آنچه می‌تواند یک موسسه آموزش زبان را یک سر و گردن از مابقی موسسات آموزشی بالاتر نگه دارد، به خدمت گرفتن تیمی از روانشناسان آموزشی با آشنایی به مقوله آموزش زبان، آزمون‌های بین المللی و ... می‌باشد که حداقل بتوانند با یک زبان خارجی ارتباط برقرار سازند. با اتخاذ چنین رویکردی، یک روانشناس که خود راه فراگیری یک زبان خارجی را تا سطح قابل قبولی پیموده باشد از یک سو و همچنین آشنایی با جنبه روانی افراد از سوی دیگر می‌تواند راه کاری‌های مناسبی را هم به زبان آموزان و مهم‌تر از آن به مدرسین ارائه دهد. در حقیقت مدرسی که از بهره هوش عاطفی و یا اصطلاحاً EQ کمی برخوردار باشد مسلماً نحوه صحیح برخورد با زبان آموزانی که به دلایل مختلفی همچون مسائل خانوادگی، شخصی و کاری، اعتماد به نفس کم، کمرویی، اختلالات ذهنی و ... پیشرفت کمی داشته باشند را بلد نخواهند بود. شاید بتوان گفت که اهمیت حضور یک روانشناس آموزش در یک موسسه آموزش زبان بیش از آنکه برای زبان آموزان مفید باشد برای مدرسین مثمرثمر خواهد بود چرا که با آموزش تکنیک‌های نحوه برخورد با زبان آموزان در شرایط مختلف، می‌توان از ایشان انتظار داشت تا همانند یک معلم-روانشناس عمل کنند.

3- عدم احساس تنهایی
اکثر زبان آموزان انتظار دارند تا در محیط خارج از کلاس نیز از پشتیبانی موسسه و مدرس خود بهره‌امند باشند. فرایند آموزش را می‌توان به تجربه‌ای لذت بخش مبدل ساخت به این صورت که زبان آموزان بدون هیچ گونه محدودیت زمانی و مکانی تیم آموزشی را در کنار خود احساس کنند. در حقیقت همانطور که یک فرهنگ لغت جیبی می‌تواند همواره در کنار زبان آموز باشد، موسسه آموزش زبان را نیز می‌توان تا حد قابل توجهی در کنار زبان آموز قرار داد. حال سوالی به ذهن خطور می‌کند مبنی بر این که چطور و چگونه می‌توان به چنین زیر ساختی دست یافت. این مرحله یکی از مراحل دشوار کار مدیران و طراحان دوره‌های آموزش زبان در موسسات محسوب می‌گردد چرا که دست یابی به چنین زیر ساختی بدون ایجاد فرهنگ استفاده از آن کار بیهوده‌ای خواهد بود. منظور از فرهنگ سازی، فرهنگ سازی در بعد گسترده نیست بلکه منظور ایجاد یک فرهنگ درون موسسه‌ای است. منظور از فرهنگ موسسه‌ای این است که هر موسسه آموزش زبان می‌بایست دربرگیرنده طرح‌هایی باشد که نه تنها نیازهای زبان آموزان را پاسخگو باشد، بلکه تداوم نیز داشته باشد. در چنین شرایطی زمانیکه یک زبان آموز وارد موسسه‌ای می‌شود که در آن احساس تنهایی نمی‌کند و در عین حال به نیازهای زبانی وی نیز پاسخ مثبت داده می‌شود، می‌توان گفت که چنین فرهنگی در دراز مدت بر زبان آموز غالب گشته و مادامی که زبان آموز در آن موسسه مشغول به فراگیری یک زبان خارجی است تحت تاثیر فرهنگ آن موسسه قرار دارد. به طور مثال اگر بخواهیم چند نمونه از زیر ساخت هایی که می‌تواند حس تنهایی زبان آموز را خارج از محیط کلاسی برطرف سازد نام ببریم می‌توانیم به اپلیکیشن های موبایل، تلفن‌های گویای 24 ساعته، وب سایت‌های تعاملی، معلم مشاوره‌ای تلفنی، سامانه پیام کوتاه و ... اشاره کنیم.

آنچه موجب می‌گردد تا زبان آموزی از طریق فناوری به تجربه‌ای لذت بخش مبدل گردد این است که به هیچ وجه در حین کار با آن این حس به زبان آموز منتقل نگردد که در حال درس خواندن است. در واقع طراحی اپلیکیشن های موبایلی که آمیخته‌ای از آموزش زبان و سرگرمی باشد می‌توان چنین حسی را تا حد قابل توجهی کاهش دهد. مقوله فن آوری چنان گسترده است که خود نیازمند بحثی مجزا می‌باشد اما در این جا به همین اکتفا می‌کنیم که آینده در دستان فناوری‌های نوینی همچون موبایل‌های لمسی، وب سایت‌های تعاملی و ... و بالتبع شرکت‌ها و موسساتی است که توانسته اند زیرساخت‌های مناسبی جهت به کار گیری موثر از چنین فن آوری هایی طراحی کنند. چنانچه موسسات آموزشی از چنین مهمی غفلت ورزند، نه تنها آینده کاری خود را به مخاطره انداخته‌اند بلکه سرعت فراگیری زبان آموزانی هم که با فناوری ارتباط خوبی برقرار کرده‌اند و یادگیری ایشان می‌تواند از این طریق هم تسریع شودرا نیز نادیده گرفته‌اند.

4- فراگیری زبان کاربردی
در حقیقت زمانیکه فراگیری زبان مادری صورت می‌گیرد، فرد در هرجایی در معرض آن قرار دارد چه در حین استراحت و تفریح و چه در حین آموزش و فراگیری. فراگیری زبان دوم تفاوت‌های بسیاری با فراگیری زبان اول یا همان زبان مادری دارد اما نکته اینجا است که هرچه شرایط را برای فراگیری زبان دوم را به شرایطی که در آن زبان اول را فرا گرفته‌ایم نزدیک سازیم احتمال موفقیت ما به عنوان یک زبان آموز و همچنین یادگیری عمیق ما بیشتر خواهد بود. شاید این گفته را از زبان بسیاری از کسانیکه مبادرت به فراگیری یک زبان جدید ورزیده سپس مهاجرت کرده‌اند شنیده باشید که پس از قرار گرفتن در محیط بومی زبان مقصد با اصطلاحات و ساختارهایی رو به رو شده‌اند که برای ایشان تازگی داشته است. چنانچه به ریشه یابی این مسئله بپردازیم به این نکته پی خواهیم برد که علل فراوانی این مسئله را منجر می‌گردد که از آن جمله می‌توان به اساتیدی اشاره کرد که زندگی در یک محیط بومی را تجربه نکرده اند و سعی هم در فراگیری زبان رایج روزمره نکرده اند، کتبی آموزشی که زبان آموزان را در معرض یک زبان معیار کاملاً رسمی قرار می‌دهد و یا صرفاً به آموزش لغت و یا گرامر می‌پردازند، فراگیری زبان خارجی از طریق روزنامه و اخبار به نحوی که زبان آموز با یک زبان کاملا رسمی آشنا می‌شود و همچنین عدم تعامل با بومیان زبان مقصد چه از طریق مکاتبه و چه از طریق مکالمات رو در رو. چنانچه بخواهیم روی سخن با زبان آموزان باشد بایستی بگوییم که انتخاب معلم‌های مجرب ترجیحاً با سابقه حضور در کشورهای زبان مقصد، خواندن داستان‌هایی که به زبان عامیانه نوشته شده اند و همچنین استفاده از رسانه‌هایی که برگرفته از زندگی روزمره بومیان زبان مقصد است (همچون سریال‌هایی که تعاملات مابین افراد را نشان می‌دهند) و الگو برداری از ساختارهای رایج به کار گرفته شده در آن‌ها و در نهایت نهادینه کردن آن‌ها از طریق استفاده مکرر در مکالمات می‌تواند به منزله راه کاری مناسب باشد. آنچه می‌توانند سرعت پیشرفت زبان آموزان را در مهارت گفتاری در زبان مقصد مضاعف کند به کار گیری ساختارهایی تحت عنوان Pre-fabricated Sentences و Gap Fillers می باشد.

چنانچه بخواهیم مورد اول را به صورت لغت به لغت ترجمه کنیم با معادلی همچون جملات پیش ساخته رو به رو خواهیم شد. در واقع جملات پیش ساخته درصد قابل توجهی از هر زبان را به خود اختصاص می‌دهند(حدوداً 20 الی 25 درصد). اگر بخواهیم به ماهیت چنین جملاتی پی ببریم بایستی بگوییم اینگونه جملات ساختارهایی هستند که گویشوان بدون تغییر در ساختار آن ها مکرراً آن‌ها را در مکالمات و مکاتبات روزمره خود استفاده می‌کنند. نکته مثبتی که در استفاده از جملات پیش ساخته نهفته است این است که استفاده از آن‌ها انرژی ذهنی به مراتب کمتری در مقایسه با جملاتی که خود زبان آموز بر اساس نکات گرامری و گزینش واژگان می‌سازند می‌طلبد زیرا زمانیکه شما به عنوان یک زبان آموز سعی در ساختن جمله‌ای در زبان مقصد می‌کنید ذهن خود را از چند بُعد درگیر ساخت چنین جمله‌ای می‌کنید گو این که کلیه این مراحل در کسری از ثانیه اتفاق افتد.

اما زمانیکه زبان آموزان جملات پیش ساخته را همانند واژگان، یعنی به مثابه یک واحد زبانی و در عین حال مجزا از دیگر ساختارها، به ذهن خود می‌سپارند این کار منجر می‌گردد تا زمان بازخوانی این دسته از جملات از ذهن بسیار کاهش یابد (در واقع سرعت بازیابی یک جمله از پیش ساخته همانند سرعت بازیابی یک واژه است با این تفاوت که اجزای جمله پیش ساخته از لحاظ گرامری هم به شکل صحیحی در کنار یکدیگر قرار گرفته اند.) برای روشن‌تر شدن این مطلب به ذکر چند نمونه از جملات پیش ساخته در زبان انگلیسی به همراه معادل آن‌ها اشاره می‌کنیم: مشتاقانه منتظر ... هستم.(I am looking forward to) می‌خواستم ببینم اگر لطف کنید ... (I was wondering if you could possibly) ملاقات شما در ... مایه خوشبختی بنده بود. (It was a pleasure meeting you in) در مکالمات روزمره اوقات بسیار زیادی پیش می‌آید که متکلم به خاطر دلایل زیادی همچون خستگی، عدم تمرکز، بی حوصلگی، طفره رفتن از پاسخ گویی، جلب اعتماد مخاطب، برانگیختن احساسات مخاطب، ایجاد زمان برای فکر کردن پیش از پاسخگویی و ... مکث کرده و جملاتی به زبان می‌آورند. این جملات هرچند کوتاه هستند و در صورتیکه از روند مکالمه حذف شود هیچ اتفاقی نخواهد افتاد، اما به منظور مرتبط ساختن دیگر جملات به یکدیگر از یک سو و همچنین ایجاد فرصتی به خاطر یکی از موارد فوق الذکر بسیار مفید می‌باشند. این جملات اصطلاحاً Gap Filler نامیده می‌شوند.

معادل فارسی واژه Gap شکاف و فاصله بین دو چیز است و واژه Filler از مصدر To Fill به معنای پُر کردن گرفته شده است. به طور خلاصه Gap Filler به ساختاری گفته می‌شود که در مکالمات در وقفه‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد که مابین دو جمله به وجود می‌آید. استفاده رایج از چنین ساختارهایی در هر زبانی نشان دهنده اهمیت فرهنگی آن‌ها در زبان‌های مختلف است. برای روشن‌تر شدن این مطلب به ذکر چند نمونه از چنین جملاتی در زبان انگلیسی به همراه معادل آن‌ها در زبان فارسی اشاره می‌کنیم: راستِش ... (In fact) به طور کلی، ... (Generally speaking) بزار ببینم (Let me see) راستش مطمئن نیستم ولی ... (I`m not sure about it, but) اگه اشتباه نکنم، ... (If I`m not mistaken) به نظرم ... (To my understanding) حال سوالی که ممکن است برای زبان آموزان پیش آید این است که چه منبع و یا منابعی وجود دارد تا بتوان از آن طریق لیست کاملی از این دو ساختار را در آن‌ها پیدا کرد. پاسخ به این سوال شاید کمی نا امید کنند باشد چرا که تاکنون هیچ کدام از انتشارات معتبر دنیا که فرهنگ‌های لغت به زبان‌های مختلف تدوین و منتشر می‌کنند اقدام به جمع آوری چنین ساختارهایی در قالب یک مجلد ننموده اند اما این در حالی است که می‌توان این ساختارها را در فرهنگ‌های لغت در مدخل‌های مرتبط یافت. پیشنهادی که به علاقمندان به فراگیری چنین ساختارهایی می‌شود (لازم به ذکر است که چنانچه هر زبان آموزی می‌خواهد زبان مد نظرش را کامل‌تر فرا گیرد بایستی به این ساختارها مسلط شود) این است که استفاده از این ساختارها به خصوص Gap Filler ها تا حدودی سلیقه‌ای و همچنین موقعیت محوراست.

به عنوان مثال برای معادل انگلیسی به نظر من، می‌توان از Gap Filler های In my idea, in my opinion, to my understanding, in my viewpoint, as long as I know و بسیاری ساختارهای مشابه استفاده کرد. حال آن که چه منبعی برای دستیابی به این ساختارها پیشنهاد می‌شود، مسئله‌ای است که شاید کمتر به آن توجه شده باشد. در حقیقت زمانیکه زبان آموزان به تماشای فیلم‌های زبان اصلی و یا خواندن داستان‌های زبان اصلی می‌پردازند بایستی هشیار باشند که این ساختارها را با توجه به علائق خود و همچنین موقعیتی که در آن مورد استفاده قرار گرفته است گلچین نموده و به ذهن بسپارند. حال این سوال را بایستی از معلم‌های زبان و همچنین مدیران موسسات آموزشی پرسید که آیا آموزش ضرب المثل مهم‌تر است یا گنجاندن مواد کمک آموزشی حاوی ساختارهای فوق الذکر در سیلابس آموزشی زبان آموزان. در حقیقت موسسات آموزشی بایستی به این موضوع واقف گردند که فراگیری چنین جملاتی در مراحل ابتدایی فراگیری یک زبان خارجی می‌تواند منجر به نهادینه شدن آن‌ها در دراز مدت در ذهن زبان آموزان از یک سو و همچنین کمک به سرعت بخشیدن به فرایند زبان آموزی از سوی دیگر گردد. نکته دیگری که در بحث آموزش زبان کاربردی می‌بایست مد نظر قرار داده شود رابطه فراگیری لغت با دستور زبان است. در حقیقت اهمیت بسیار زیاد فراگیری واژگان یک زبان خارجی نسبت به دستور زبان چیزی انکار ناپذیر است اما این در حالی است که این دو مکمل یکدیگر بوده و تمرکز صرف روی یکی از این دو مورد منجر به فراگیری مطلوب یک زبان خارجی نخواهد شد.

همانطور که اشاره شد فراگیری واژگان یک زبان خارجی از اهمیت بسزایی برخوردار است اما زبان آموزانی که اعتقاد دارند فراگیری نکات دستوری کمک چندانی به بهتر شدن زبان ایشان نمی‌کند می‌بایست به این نکته توجه داشته باشند که بدون فراگیری نکات ضروری دستوری و صرفاً تمرکز روی فراگیری واژگان جدید نمی‌توانند انتظار پیشرفت چشمگیری در بحث آموزش زبان داشته باشند. حال اینکه با چه استراتژی‌هایی می‌توان دستور زبان را به بهترین شکل آموخت مبحثی است که در قالب استراتژی‌های زبان آموزی می‌بایست مورد بررسی قرار گیرد. نکته دیگری که اکثر موسسات آموزشی، معلم‌ها و همچنین زبان آموزان در زمینه فراگیری زبان کاربردی نسبت به آن غافل هستند، فراگیری واژگان و ساختارها بر اساس بار فرهنگی و موقعیتی آن‌ها است. در حقیقت یک زبان آموز صرفاً با دانستن معادل فارسی یک واژه در زبان مقصد نمی‌تواند ادعا کند که آن واژه را بلد است. شاید در اینجا این مطلب بسیار گنگ به نظر برسد اما امید است با ذکر مثالی اهمیت این مسئله مشخص گردد.

به طور مثال در زبان انگلیسی هر دور واژه Thin و Slim به معنی لاغر است اما این دو واژه به ترتیب دارای بار معنایی خنثی (متمایل به منفی) و مثبت هستند. در واقع زمانیکه زبان آموزی می‌خواهد از شخصی که لاغر است تعریف و تمجید کند می‌بایست از معادل انگلیسی Slim استفاده کند. از سوی دیگر عدم توجه به طرز تلفظ واژگان و نیز عدم توجه به جایگاه استرس نه تنها می‌تواند منجر به برقراری ارتباط ناقص گردد بلکه در بسیاری مواقع می‌تواند منجر به توهین و سوء تفاهم نیز بشود. در حقیقت این خصوصیت در زبان‌های مختلف متفاوت است و بسته به زبانی که قصد فراگیری آن را داریم بایستی به منظور کسب مهارت در این زمینه بسیار مهم از منابع صحیح و نیز مشاورین مجرب کمک بگیریم. به عنوان مثال آهنگ جملات در زبان انگلیسی نقش بسزایی در انتقال مفاهیم در جامعه انگلیسی ایفا می‌کند و این در حالی است که در برخی زبان‌ها همچون زبان آلمانی چنین آهنگی به اندازه زبان انگلیسی در انتقال مفاهیم نقش ندارد. به طور خلاصه یک زبان آموز زمانی می‌تواند ادعا کند یک واژه را فرا گرفته است که نه تنها معادل آن را در زبان فارسی فرا گرفته باشد بلکه مواردی نظیر جایگاه استرس واژه، طرز تلفظ، املای واژه، بار فرهنگی، حالات جمع و مفرد واژه و واژگانی که با آن می‌توانند ترکیب شوند را نیز فراگرفته باشد. با این تفاصیر از موسسات آموزش زبان و معلم‌های زبان انتظار می‌رود به جای اتخاذ رویکردی مبنی بر پرکردن ذهن زبان آموزان از واژگان بسیار زیاد، تعداد اندکی از واژگان را به صورت اصولی و کامل به زبان آموزان بیاموزند. این مسئله که حال به چه نحوی باید به فراگیری واژگان پرداخت، مسئله‌ای است که تحت عنوان استراتژی‌های زبان آموزی می‌بایست مورد نقد و بررسی قرار گیرد. حال پس از فراگیری زبان کاربردی زبان آموز نیاز دارد تا زبان جدید را به زندگی روزمره خود مرتبط سازد. تجربه نشان داده است که نه تنها یک زبان خارجی بلکه هر مهارتی که به جایی از زندگی روزمره فرد متصل نگردد به دست فراموشی سپرده می‌شود. حال شاید علت تجربه تلخ آزمون تعیین سطح و شروع مجدد از نحوه معرفی خود، سوال کردن در مورد زمان، رنگ مورد علاقه و ... برای بسیاری از زبان آموزان مشخص گردد.

به نظر می رسد شعار زبان فرار است شعار صحیحی نباشد و گواه این مسئله این است ما هیچ وقت زبان مادری خود را فراموش نمی‌کنیم پس از این پس بهتر است بگوییم زبانی که استفاده نشود فرار است. در حقیقت از آنجا که اکثر زبان آموزان یک زبان جدید را فرا می‌گیرند تا در زمان مقرری و یا برای نیاز خاصی از آن استفاده کنند ایشان را به اینجا می‌کشاند که بایستی بارها و بارها از ابتدا شروع کنند چرا که این مهارت جدید را به بخشی از زندگی خود متصل نکرده اند. در این مورد به خصوص، هم وظیفه را می‌توان به دوش موسسه زبان انداخت و هم خود زبان آموزان را مسئول دانست. موسسه زبان از آن رو موظف است که می‌بایست زبان آموزان را به سمت و سویی سوق دهد تا ایشان زبان جدید را با زندگی روزمره خود گره بزنند. به طور مثال یک موسسه زبان با به وجود آوردن فرصتی برای بحث آزاد که در آن زبان آموزان بتوانند کار تخصصی خود را برای هم کلاسی‌های خود توضیح دهند می‌تواند این ارتباط را تا حدودی برقرار سازد. از سوی دیگر زبان آموزان که مسئولیت بیشتری را در این زمینه بر عهده دارند می‌بایست به جای فراگیری معادل واژگان و اصطلاحاتی که درصد بسیار کمی از مکالمات روزمره ایشان در زبان مادری شان را تشکیل می‌دهد به فراگیری بخش‌هایی از زبان بپزدازند که بیشتر با آن سر و کار داشته و بخش قابل توجهی از زندگی ایشان را شامل می‌شود. بسیاری از زبان آموزان هستند که بر حسب علاقه شروع به حفظ کردن طیف متنوعی از واژگان می‌کنند غافل از این که چنین واژگانی موارد استفاده کمی در زبان فارسی دارند چه رسد به معادل آن‌ها در دیگر زبان‌ها.

به عنوان مثال حفظ کردن واژگانی از قبیل انواع سبزیجات مثل تربچه، گشنیز و ...، نام شهرها و کشورهای غیر مطرح مثل ساحل عاج، قستنطنیه و ...، نام حیواناتی همچون برخی جوندگان، حشرات و ... به منزله وقت تلف کردن است چرا که کاربرد اندکی داشته و متعاقباً پس از مدتی به دست فراموشی سپرده می‌شوند. در عوض زبان آموزان می‌توانند به فراگیری واژگانی بپردازند که دامنه کاربرد وسیع‌تری داشته و به نوعی به زندگی روزمره و یا کاری ایشان مرتبط باشد. نظرات گوناگونی پیرامون این مسئله وجود دارد که برای صحبت کردن به یک زبان خارجی به چه تعداد واژه نیاز داریم. به طور مثال در زبان انگلیسی در حدود یک میلیون واژه وجود دارد که هر روز تعدادی به این لیست اضافه می‌گردد.

اما سوال اینجا است که یک گویشور انگلیسی زبان به چه تعداد از این واژگان برای مکالمات روزمره خود نیاز دارد. طبق تحقیقات صورت گرفته، از این لیست واژگان که تعداد آن هم کم نیست در حدود حداقل 2 هزار و حداکثر 4 هزار واژه وجود دارد که در درصد قابل توجهی از مکالمات روزمره مورد استفاده قرار می‌گیرند. در حقیقت بسته به جایگاه اجتماعی افراد در جامعه‌ای که زبان مقصد در آن صحبت می‌شود افراد با دانستن این تعداد واژه در حدوداً 85 درصد مواقع نیاز زبانی خود را مرتفع می‌سازند.

به عبارت دیگر می‌توان گفت که زبان آموزان می‌توانند با فراگیری این تعداد واژه بخش قابل توجهی از مکالمات و مکاتبات خود را انجام دهند. 15 درصد مابقی هم مربوط به تخصصی است که افراد بر مبنای آن، واژگان خاصی را مورد استفاده قرار می‌دهند. به طور مثال یک پزشک دامنه خاصی از واژگان را در مکالمات خود مورد استفاده قرار می‌دهد که ممکن است برای فردی با تخصص متفاوتی همچون برنامه نویسی نا آشنا باشد. حال می‌توان از موسسات آموزشی انتظار داشت تا با یک برنامه ریزی منسجم، ساختاری را برای نو آموزان ایجاد کنند که در آن ساختار زبان آموزان به طور نظام مند در مراحل ابتدایی فراگیری زبان خارجی با این تعداد واژه ضروری آشنایی پیدا کنند که بالتبع آن یادگیری ایشان به مراتب با سرعت بیشتری اتفاق خواهد افتاد. یکی از درخواست‌های مدرس‌های زبان از زبان آموزان این است که سعی کنند برای یافتن معادل فارسی واژگان از فرهنگ‌های لغت یک زبانه استفاده کنند و این در حالی است که زبان آموزانی که از دامنه لغت محدودی برخوردار باشند با این مشکل مواجه خواهند شد که برای یافتن معنی یک واژه ناآشنا در زبان مقصد در یک فرهنگ لغت یک زبانه با تعدادی واژه ناآشنای دیگری نیز مواجه خواهد شد که جز بی انگیزگی و سردرگمی ثمر دیگری برای وی نخواهد داشت.

حال زمانی را در نظر بگیریم که مدرس زبان آموزان را به استفاده از یک فرهنگ لغت دو زبانه معتبر تشویق می‌کند.(چنانچه بخواهیم زبان آموزان زبان انگلیسی را مد نظر قرار دهیم می‌توانیم فرهنگ لغت هزاره را معرفی کنیم.) در همین زمان بر اساس برنامه‌ای که در بالا به آن اشاره شد زبان آموزان 2000 واژه پرکاربرد زبان انگلیسی را ظرف مدت مشخصی با استفاده از فرهنگ لغت دو زبانه فرا می‌گیرند. در واقع پس از آشنایی با این گروه از واژگان پرکاربرد، مدرسین زبان می‌توانند زبان آموزان را به استفاده‌ای یک فرهنگ لغت تک زبانه مثل Longman Study Dictionary تشویق کنند. در واقع در این فرهنگ لغت و فرهنگ‌های لغتی از این دست کلیه واژگان با استفاده از همان 2000 لغت پرکاربرد تعریف شده‌اند و زبان آموزان به منظور یافتن معادل یک واژه ناآشنای در زبان مقصد با هیچ گونه واژه جدیدی که منجر به سردرگمی ایشان شود رو به رو نخواهند شد چرا که از پیش کلیه آن دسته از واژگان که در فرهنگ لغت برای تعریف هر واژه‌ای از آن‌ها استفاده شده است را فرا گرفته است (دانلود ۲۰۰۰ واژه پرکاربرد زبان انگلیسی).

به طور خلاصه هرچه رابطه زبان فراگرفته شده با زندگی روزمره شخصی و یا کاری زبان آموز نزدیک‌تر باشد، احتمال فراموشی زبان فراگرفته شده کمتر خواهد شد. راه کار پیشنهادی برای آن دسته از زبان آموزان که تمایل دارند زبان مد نظر خود را تا سطح متوسطه و متوسطه رو به بالا فرا گرفته و بیش از آن ادامه ندهند این است که پس از فراگیری واژگان پر کاربرد زبان خارجی، بخشی از مطالعات و همچنین پر کردن اوقات فراغت خود را به ترتیب به مطالعه متون عمومی زبان مقصد و مشاهده فیلم‌های خانوادگی و مستند اختصاص دهند. در این صورت زبان آموزان نه تنها می‌توانند به کسب علم بپردازند و همچنین اوقات فراغت خود را نیز پر کنند بلکه به طور ناخودآگاه می‌توانند به مرور داشته‌های واژگانی خود و تثبیت هرچه بیشتر آن‌ها بپردازند. در واقع در چنین شرایطی زمانیکه یک زبان آموز به طور مثال با 2000 واژه پرکاربرد آشنایی پیدا کرده و به خواندن متون عمومی زبان خارجی می‌پردازد، ممکن است با یکسری واژگان جدید که جزو واژگان پر کاربرد نبوده اند آشنا شود. حال در صورت تمایل می‌توان معادل واژه جدید را یافته و آن را به گنجینه واژگانی خود اضافه کرده و در غیر این صورت می توان با توجه به واژگان پس و پیش حدس زد (این کار صرفا جهت مطالعه متن و یا مشاهده فیلم صورت گرفته و نیازی به حفظ کردن واژه نیست). به طورکلی هدف از اینکار مرتبط ساختن زبان فراگرفته شده با زندگی روزمره است.

5- مد نظر قرار دادن نیاز زبان آموز
به حد نصاب نرسیدن اکثر کلاس‌های گروهی با نیازهای متفاوت موجب می‌گردد تا موسسات آموزش زبان‌های خارجی، افراد با نیازهای مختلف را در کنار یکدیگر قرار داده و یک پکیج آموزشی را در اختیار ایشان قرار دهد که اکثریت زبان آموزان کلاس را پوشش دهد. امروزه شاهد کلاس‌هایی هستیم که زبان آموزانی را در خود جای داده‌اند که نیازهای ایشان نه تنها به یکدیگر نزدیک نبوده بلکه گاهاً در تضاد با یکدیگر نیز می‌باشند. به طور مثال آموزشگاه‌های زبان فردی که برای تقویت زبان جهت آزمون ورود به دانشگاه ثبت نام کرده را با بازرگانی که جهت کسب مهارت برای مکاتبات بازرگانی زبان می‌خواند را با نوجوانی که برای تقویت مهارت‌های گفت و شنود به کلاس زبان می‌رود را در یک کلاس قرار می‌دهند غافل از اینکه هر یک از این افراد نیازهای متفاوتی دارند که توجه معلم به نیاز هر یک از ایشان منجر به غفلت نسبت به زبان آموزان دیگر خواهد شد. گاهی اوقات برخی موسسات پا را از این هم فراتر گذاشته و زبان آموزانی با گروه‌های سنی متفاوت را در کنار یکدیگر قرار داده که این کار نه تنها موجبات ایجاد یک محیط آموزشی استرس زا را فراهم می‌آورد بلکه در دراز مدت ممکن است انگیزه زبان آموزان را نیز تحت الشعاع قرار می‌دهد.

در این جا روی سخن با نو آموزان است. درست است که یادگیری زبان در محیط زبانی اتفاق می‌افتد اما چنانچه زبان آموزان نتوانند محیطی منطبق با نیاز زبانی خود پیدا کنند به ایشان پیشنهاد می‌گردد تا با تشکیل یک محیط کلاسی نیمه خصوصی در درجه اول و کلاس خصوصی در درجه دوم مسیر یادگیری خود ر ا هموار سازند. در حقیقت کلاس‌های نیمه خصوصی را می‌توان جزو موثر ترین تجربیات فراگیری یک زبان خارجی محسوب کرد (لازم به گفتن نیست که تجربه حضور و فراگیری یک زبان خارجی در کشور مقصد یک شرایط ایده آل است). علت این مسئله هم آن است که در چنین شرایطی زبان آموزان محیطی که در آن یادگیری بایستی اتفاق افتد را ایجاد نموده و از سوی دیگر فرصت تمرین به مراتب بیشتری نیز پیدا می‌کنند. زبان آموزان در چنین شرایطی نه تنها می‌توانند هم کلاسی‌های خود را انتخاب کنند بلکه با انتخاب مدرسی مجرب می‌توانند یادگیری خود را تضمین کنند و این در حالی است که چنین شرایط ایده آلی به ندرت ممکن است در یک کلاس موسسه‌ای رخ دهد. به عبارت دیگر احتمال این که کلاسی در یک موسسه آموزش زبان برگزار شود که اکثر زبان آموزان چه از لحاظ سنی و چه از لحاظ شخصیتی با یکدگیر همگون باشند و مدرس دوره هم مدرس حرفه‌ای باشد خیلی کم است.

6- استراتژی‌های فراگیری زبان‌های خارجی و مدل‌های یادگیری
اگرچه که مبحث استراتژی‌های فراگیری زبان‌های خارجی و مدل‌های یادگیری جایگاه آخر را در این مقاله به خود اختصاص داده است اما این بدان معنا نیست که این مورد از اهمیت کمتری نسبت به موارد پیش برخوردار است. در حقیقت یکی از عواملی که منجر می‌گردد اکثر زبان آموزان زمان زیادی را برای فراگیری یک زبان خارجی صرف کنند عدم آگاهی ایشان از استراتژی‌های مؤثر فراگیری زبان‌های خارجی است. استراتژی‌های یادگیری از یک سو و آگاهی از مدل یادگیری فردی از سوی دیگر می‌تواند متضمن پیشرفت دوچندان زبان آموزان گردد. کارشناسان آموزش زبان‌های خارجی مدل‌های متفاوتی از یادگیری را ارائه می‌دهند اما به همگی روی سه مدل یادگیری دیداری، شنیداری و حرکتی اتفاق نظر دارند. نکته جالب توجه اینجا است که هر زبان آموز الزاماً به یکی از گروه‌های بالا تعلق نداشته و به طور مثال به طور همزمان می‌تواند هم ویژگی شنیداری داشته باشد و هم دیداری. در واقع زبان آموزانی که از خصوصیات هر سه گروه بهره‌امند باشند از شانس بیشتری برای یادگیری برخوردارند چرا که در این صورت خواهند توانست از تمام پتانسیل یادگیری خود استفاده کنند. از موسسات آموزش زبان حرفه‌ای انتظار می‌رود که در زمان تعیین سطح زبان آموزان، تستی از ایشان به عمل آورند تا مدل یادگیری ایشان نیز مشخص شده و بر اساس همان مدل یا مدل‌های یادگیری دوره‌ای متناسب ایشان طرح ریزی شود.

در واقع اگر از این موضوع این برداشت را داشته باشیم که بسته به نوع مدل زبان آموزی فرد از یک سو و همچنین نیاز زبان آموز از سوی دیگر، موسسه بایستی پکیجی مجزا از دیگر زبان آموزان برای وی طراحی کند به این نتیجه خواهیم رسید که انجام چنین کاری امکان پذیر نیست چرا که این کار از لحاظ اجرایی موسسه را با مشکل مواجه خواهد کرد. در واقع منظور از طراحی دوره‌ای متناسب با زبان آموز این است که زبان آموز پس از تعیین سطح در یک کلاس متناسب با دانش زبانی وی قرار خواهد گرفت و با توجه به مدل یادگیری وی، استراتژهای مناسب و مؤثر به منظور افزایش سرعت یادگیری در قالب مشاوره در اختیار وی قرار گیرد. پس از آشنایی با مفاهیم کلی مدل‌های یادگیری، حال نوبت به توضیح مختصری پیرامون خصوصیات هر کدام از مدل‌های یاد شده می‌رسد. آمار و ارقام حاکی از آن هستند که تعداد زبان آموزانی که مدل یادگیری دیداری در ایشان غالب است نسبت به مابقی زبان آموزان بیشتر است. چنانچه توجه کرده باشید هرگز گفته نمی‌شود که مدل یادگیری فردی دیداری، شنیداری و یا حرکتی است بلکه گفته می‌شود که به طور مثال مدل یادگیری دیداری در فردی غالب است چرا که پیش از این گفته شد که هر فردی به طور هم زمان می‌تواند بیش از یک مدل یادگیری داشته باشد. در حقیقت درصد یک مدل یادگیری نسبت به دو مدل دیگر تعیین می‌کند که فرد بیشتر از چه راه کارهایی می‌تواند بیشتر در فرایند یادگیری خود بهره‌مند گردد. به طور خلاصه زبان آموزانی که مدل یادگیری دیداری در ایشان غالب است با بهره گیری از حس بینایی خود می‌توانند یادگیری خود را به بهترین وجه دنبال کنند. این گروه از زبان آموزان هر چه بیشتر از مواد آموزشی رنگی و نوشت افزار رنگی استفاده کنند، یادگیری ایشان عمیق‌تر خواهد بود. این گروه از زبان آموزان در حین نکته برداری می‌بایست نکات مهم‌تر را با رنگ‌های متفاوتی یادداشت کنند چرا که در زمان مرور مطالب یادداشت شده نکاتی که با رنگ متفاوتی یادداشت شده‌اند توجه ایشان را به خود جلب خواهد کرد و زمان صرف شده برای به خاطر آوردن آن نکات به مراتب کاهش می‌یابد.

این دسته از زبان آموزان چنانچه بخواهند واژگان جدیدی را فرا گیرند، می‌توانند با استفاده از تصاویر مرتبط با واژگان جدید یادگیری خود را دوچندان کنند چرا که تصویر شیئ مورد نظر با مفهوم همان شیئ ارتباط معنا داری در ذهن ایشان ایجاد خواهد کرد. به طور خلاصه هر آنچه که از ورودی حس بینایی این گروه از زبان آموزان وارد ذهن ایشان گردد می‌تواند به یادگیری ایشان کمک کند. مدل یادگیری شنیداری که از نظر آمار در رده دوم قرار دارد به آن دسته از زبان آموزان ارتباط پیدا می‌کند که یادگیری ایشان به کمک حس شنیداری ایشان تسهیل می‌گردد. این دسته از زبان آموزان کمتر نیاز به یادداشت برداری پیدا می‌کنند و با گوش دادن با تمرکز به مطالب درسی یادگیری ایشان صورت خواهد گرفت. نکته جالب توجه اینجا است که این دسته از زبان آموزان چنانچه نیاز به مرجعی از مطالب درسی برای مرور آینده داشته باشند، می‌توانند به جای یادداشت برداری به ضبط کردن جلسات آموزشی بپردازند و جهت مرور مطالب درسی به گوش دادن فایل‌های صوتی بپردازند.

در حال حاضر کتاب‌های صوتی به منزله مرجع مفیدی جهت تقویت مهارت‌های زبانی ایشان محسوب می‌شوند. اگر چه که تعداد زبان آموزانی که مدل یادگیری حرکتی در ایشان غالب است نسبت به دو مدل پیشین اندک‌تر است، اما این در حالی است که این گروه از زبان آموزان به راحتی قادر خواهند بود تا در شرایط زمانی و مکانی مختلف یادگیری خود را دنبال نمایند و همین مسئله از اهمیت بسزایی برخوردار است. برای مثال چنانچه این دسته از زبان آموزان در حین ورزش کردن، قدم زدن، تفریح کردن و به طور کلی هر کاری که با حرکت آمیخته باشد درس بخوانند، یادگیری ایشان عمیق‌تر خواهد بود چرا که فرایند یادگیری را با فعالیتی ترکیب کرده‌اند که آن فعالیت تا حدودی موجب افزایش تمرکز ایشان و بالتبع یادگیری بهتر ایشان خواهد شد. زبان آموزانی با چنین ویژگی‌هایی بهتر است برای یادگیری زبان از تمارینی همچون نقش بازی کردن، یادگیری در قالب بازی و اصطلاحاً Action Learning بهره گیرند. پس از آگاهی از مدل یادگیری فردی، موسسات آموزشی وظیفه دارند تا استراتژی‌های یادگیری زبان‌های خارجی را در دسترس زبان آموزان قرار دهند.

از جمله استراتژی‌هایی که موسسات آموزشی می‌توانند در اختیار زبان آموزان قرار دهند می‌توان به استراتژی‌های مربوط به لغت آموزی، تقویت مهارت شنیداری، طرز تلفظ در سطح واژگان و در سطح جمله، تقویت جمله بندی در مهارت نوشتاری، زبان بدن یا Body Language، تقویت حافظه، واژگان مرتبط با یکدیگر یا Collocations، فنون مذاکرات خارجی، زبان تخصصی، نامه نگاری، مذاکرات تلفنی، فراگیری اصولی دستور زبان و ... اشاره کرد. احتمالاً خوانندگان عزیز این انتظار را دارند تا همانند موارد پیشین، در مورد استراتژی‌های یادگیری زبان‌های خارجی و همچنین مدل‌های یادگیری نیز به توضیحاتی در این نوشتار اشاره شود. اما نکته‌ای که در اینجا می‌بایست مد نظر قرار داده شود این است که اهمیت این دو مورد به حدی در مبحث آموزش زبان بالا است که حتماً نیازمند کارگاه‌های آموزشی تحت همین عناوین می‌باشد از اینرو به توضیحاتی در حد آشنایی و همچنین پی بردن به اهمیت این موارد در آموزش زبان‌های خارجی اکتفا می‌کنیم. برخی از موسسات آموزش زبان بسته به نیاز خود کارگاه‌هایی تحت عناوین استراتژی‌های فراگیری زبان یا اصطلاحاً Learning to Learn Workshop برگزار می کنندو چنانچه این گروه از کارگاه‌ها با تفکری انتقادی و دیدی علمی طراحی و تدوین شده باشند می‌توانند نیاز زبان آموزان را تا حد قابل توجهی مرتفع سازند.

در این جا به عنوان نمونه یک استراتژی را که منجر به تقویت مهارت شنیداری، افزایش تمرکز و و در نهایت روانی در صحبت کردن می‌گردد را توضیح خواهیم داد. برای زبان آموزانی که در حین صحبت کردن دارای وقفه بوده، از زبان فارسی به زبان مقصد جملات را ترجمه می‌کنند، دارای تمرکز اندکی هستند و به طور کلی مهارت ایشان در گفت و شنود به زبان مقصد ضعیف است، پیشنهاد می‌شود یک فایل صوتی مرتبط با سطح زبانی ایشان، لهجه مورد علاقه و مهم‌تر از همه موضوع مورد علاقه خود به همراه متن آن انتخاب کنند. حال با استفاده از تلفن همراه خود و یا یک MP3 Playerو هدفون بایستی به تمرین این مهارت بپردازند به این شکل که در مرحله اولیه تمرین خود متن مورد نظر را یک بار خوانده و از درک کلیه واژگان و ساختارهای متن اطمینان حاصل کند. در مرحله بعد با گوش کردن به فایل صوتی، به طور هم زمان به متن هم نگاه کرده و سعی کند به همان سرعتی که گوینده متن را می‌خواند وی هم از روی متن به خواندن ادامه دهد. در این مرحله زبان آموز بایستی به نحوه تلفظ واژگان و استرس واژگان کاملاً توجه کند. در مرحله بعدی که مهم‌ترین بخش از این تمرین است از زبان آموز خواسته می‌شود تا با کنار گذاشتن متن نوشتاری، با استفاده از هدفون با صدای تقریباً پایین به فایل صوتی گوش فرا داده و تمام تلاش خود را به کار گیرد تا با همان سرعتی که گوینده متن را می‌خواند ایشان هم پس از کسری از ثانیه جملات گوینده را تکرار کند.

در حقیقت این تمرین نه تنها سرعت زبان آموز را به سرعت تکلم یک گویشور بومی نزدیک می‌سازد، بلکه آهنگ صحبت کردن زبان آموز را نیز تا حد قابل توجهی به آهنگ یک گویشور زبان مقصد نزدیک می‌کند. در واقع زبان آموزانی که از حافظه کوتاه مدت خود رنج می‌برند می‌توانند با انجام این تمرین به تقویت حافظه خود پرداخته و با روانی بیشتری به صحبت در زبان مقصد بپردازند. شاید موارد بسیار زیاد دیگری در ناکامی اکثر علاقمندان به فراگیری زبان‌های خارجی تاثیر گذار باشند که در این مقاله مورد نقد و بررسی قرار نگرفته باشد اما آنچه حائز اهمیت است این است که زبان آموزان می‌بایست به این مسئله واقف گردند که مسیر آموزشی خود را هدایت کنند، خواه مشکلات احتمالی ایشان یکی یا چند مورد از موارد یاد شده در این مقاله باشد خواه موارد بسیار دیگر فردی باشد و در این صورت است که می‌توان انتظار پیشرفت بیش از پیش ایشان را در فرایند آموزشی شان داشت.

در ارتباط با آشنایی با کلیه استراتژی های زبان آموزی و مدل های یادگیری که در این مقاله صرفاً در حد آشنایی مورد بررسی قرار گرفتند بایستی گفت که کارگاه هایی تحت عنوان Learning to Learn Languages در برخی مؤسسات آموزشی زبان های خارجی برگزار می گردند که می تواند تا حد قابل توجهی نیاز زبان آموزان به فراگیری استراتژی های مورد نیاز به منظور فراگیری زبان های خارجی را برآورده سازد. در حقیقیت در این دسته کارگاه های کمک آموزشی مدرس به هیچ وجه به تدریس بخش های مختلف یک زبان خارجی همچون مکالمه و یا متن نپرداخته بلکه راه و روش درست و اثربخش فراگیری یک مکالمه و به کارگیری آن در موقعیت های مختلف و یا نحوه درست خواندن یک متن از فراگیری واژگان جدید آن گرفته تا خلاصه سازی متن را به زبان آموزان آموزش خواهد داد. به عبارت دیگر ضرب المثل معروف آموزش ماهی گیری نه ماهی دادن به یک فرد را در این دسته کارگاه ها مشاهده خواهیم کرد. در خاتمه امید است مدیران و مدرسین مؤسسات آموزش زبان از یک سو و زبان آموزان که نقش به مراتب مهم تری را در این زمینه ایفا می کنند از سوی دیگر با به کارگیری روش های درست فراگیری زبان های خارجی این فرایند گاهاً طولانی و طاقت فرسا را به تجربه ای لذت بخش و کوتاه مبدل سازند.



بهزاد مرادی